T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 28 Sep 2026 07:55:31

Kenya yapewa leseni ya kuunda dawa za kupunguza makali ya virusi vya Ukimwi

KENYA imepewa leseni ya kutengeneza dawa mpya ya kumeza ya kuzuia maambukizi ya ukimwi, hatua inayoiweka miongoni mwa nchi tatu Afrika zitakazozalisha dawa hiyo kwa ajili ya masoko ya Afrika. Kampuni ya dawa ya Merck imetoa leseni ya kuzalisha toleo la bei nafuu la Alimatravir, dawa inayotarajiwa kumezwa mara moja kwa mwezi. Nchini Kenya, dawa hiyo itatengenezwa na Kampuni ya Universal Corporation. Hatua hiyo inatajwa kuwa ya kihistoria kwani watengenezaji wa dawa barani Afrika wamehusishwa katika mchakato wa uzalishaji wa dawa ya HIV tangu mwanzo. Utafiti wa awamu ya tatu unaoendelea Kenya, Uganda na Afrika Kusini unahusisha wanawake vijana na unatarajiwa kukamilika mwaka ujao. "Afrika inabeba robo ya mzigo wa magonjwa duniani. Tunatengeneza chini ya asilimia sita ya vifaa vya matibabu tunavyohitaji na asilimia moja ya chanjo tunazotumia." akasema Rais William Ruto, katika hotuba iliyosomwa na Waziri wa Afya Aden Duale katika mkutano wa pembeni wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa. Alisema janga la Covid-19 lilionyesha madhara ya kutegemea minyororo ya usambazaji kutoka nje. "Watu wetu walilipa gharama ya minyororo ya usambazaji ambayo hatukuimiliki. Hatutapitia hali hiyo tena," akasema. Rais Ruto pia alisema Afrika sasa ina fursa ya kutengeneza dawa zake badala ya kusubiri kuzinunua kutoka nje. "Kiwanda kisichokuwa na wanunuzi si sekta ya viwanda. Ni jengo la gharama kubwa," alisema. Merck inasema dawa hiyo inaweza kugharimu dola tano (Sh650) kwa mtu kwa mwaka. Dkt Nicholas Muraguri alisema ushirikiano huo utasaidia Afrika kuimarisha uzalishaji wa dawa, ajira na usambazaji. "Ushirikiano huu si wa kusambaza dawa pekee, unahusu kubadilisha mfumo wa usawa katika afya duniani," akasema. Alisema tatizo la kuzuia maambukizi ya ukimwi si ukosefu wa sayansi, bali gharama na kupungua kwa ufadhili wa programu za afya.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 28 Sep 2026 06:55:23

Ni kaunti 10 pekee ndizo zilitumia asilima 70 ya fedha kwa maendeleo-Ripoti

KAUNTI 10 zinaongoza katika matumizi ya fedha za maendeleo katika mwaka wa kifedha wa 2025/2026, huku kila moja ikitumia zaidi ya asilimia 70 ya bajeti iliyotengewa miradi ya maendeleo. Ripoti ya Mdhibiti wa Bajeti Margaret Nyakang'o iliyotolewa wiki iliyopita inaonyesha Kilifi, Wajir, Mandera, Meru, Trans Nzoia, Kirinyaga, Marsabit, Samburu, Kericho na Vihiga ziliongoza katika matumizi hayo. Kilifi iliongoza kwa asilimia 84.52, ikifuatwa na Wajir kwa asilimia 83.03 na Mandera kwa asilimia 80. Meru ilitumia asilimia 79.04, Trans Nzoia (asilimia 73.94), Kirinyaga (asilimia 73.89), Marsabit (asilimia 73.79) na Samburu ( asilimia 73.24). Kericho na Vihiga zilitumia asilimia 71.70 na 70.16 mtawalia. Kaunti hizo 10 zilitumia jumla ya Sh34 bilioni kati ya Sh126.69 bilioni zilizotumiwa na kaunti zote 47 katika miradi ya maendeleo. "Katika mwaka wa kifedha wa 2025/2026, serikali zote 47 za kaunti zilitumia Sh126.69 bilioni katika shughuli za maendeleo, sawa na kiwango cha matumizi cha asilimia 54 ya bajeti ya maendeleo ya Sh233.69 bilioni," inasema ripoti hiyo. Hata hivyo, matumizi ya kawaida yalichukua sehemu kubwa ya bajeti, huku kaunti zikitumia Sh369.89 bilioni, sawa na asilimia 89.23 ya matumizi yote ya Sh496.58 bilioni. Matumizi ya maendeleo yalikuwa Sh126.69 bilioni, sawa na asilimia 25.51 ya matumizi yote. Meru na Wajir pia ziliongoza katika matumizi ya kawaida, kwa asilimia 91.85 na 90.23 mtawalia. Matumizi ya maendeleo yaliongezeka kwa Sh3 bilioni ikilinganishwa na 2024/2025, ambapo kaunti zilitumia Sh123.76 bilioni. Kilifi ilitumia Sh6.3 bilioni kati ya Sh7.4 bilioni zilizotengewa maendeleo, Wajir Sh4 bilioni kati ya Sh4.9 bilioni, huku Mandera ikitumia Sh4.3 bilioni kati ya Sh5.4 bilioni. Kwa upande mwingine, kaunti 13 zilitajwa kwa kuwa na kiwango cha chini cha matumizi ya fedha za maendeleo. Kaunti hizo ni Nakuru (asilimia 48.97), Kajiado (asilimia 48.05), Baringo (asilimia 47.76), Mombasa (asilimia 45.75), Laikipia (asilimia 45.49), Kiambu (asilimia 43.10), Kisii (asilimia 41.01), Uasin Gishu (asilimia 40.10), Narok (asilimia 34.42), Elgeyo-Marakwet (asilimia 34.17), Nairobi (asilimia 28.47), Siaya (asilimia 26.53) na Kisumu (asilimia 25.92). Utawala wa Gavana Johnson Sakaja, kwa mfano, ulitumia Sh3.8 bilioni kati ya Sh13.4 bilioni zilizotengewa maendeleo Nairobi. Siaya ilitumia Sh1.6 bilioni kati ya Sh6 bilioni, huku Kisumu ikitumia Sh1.7 bilioni kati ya Sh6.7 bilioni. Ripoti pia ilieleza wasiwasi kuhusu kaunti kutumia fedha nyingi katika mishahara na shughuli za kawaida badala ya maendeleo. Kaunti zilitumia Sh235.96 bilioni kulipa mishahara, mishahara midogo na marupurupu, huku Sh133.92 bilioni zikitumika katika shughuli za ukarabati. Kaunti pia zilikusanya Sh96.08 bilioni kutokana na mapato ya ndani, sawa na asilimia 89.99 ya lengo lao la mwaka. Hii ilikuwa ongezeko kutoka Sh67.3 bilioni zilizokusanywa mwaka wa 2024/2025. Aidha, kaunti zilipokea Sh415 bilioni kama mgao wa kitaifa. Mdhibiti wa Bajeti amezitaka kaunti kudhibiti matumizi ya mishahara na kuzingatia sheria inayowataka kuweka matumizi hayo katika viwango endelevu. Ripoti inaonyesha miradi 189 yenye thamani ya Sh10.51 bilioni imekwama katika kaunti mbalimbali. Pia, kaunti ziliripoti madeni ambayo hayajalipwa yenye thamani ya Sh172.53 bilioni kufikia Juni 30, 2026. Nairobi ilikuwa na deni kubwa zaidi la Sh86.9 bilioni, sawa na asilimia 50.35 ya jumla hiyo. Bi Nyakang'o alisema baadhi ya kaunti hutumia hadi asilimia 70 ya fedha zao kulipa mishahara na kuacha asilimia 30 pekee kwa maendeleo.

read more