T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Thu, 24 Sep 2026 04:00:58

Jubilee hakukaliki Kioni na Matiang'i waking'ang'ania kiti cha Kenyatta

Mabadiliko ya uongozi katika Chama cha Jubilee yamezua vita vipya vya kuwania usukani wa chama hicho, huku uteuzi wa Dkt Fred Matiang'i kushika hatamu ukishindwa kuzima mjadala kuhusu nani anafaa kukiongoza kuelekea Uchaguzi Mkuu wa 2027. Sasa mchuano huo unaelekea  Mkutano wa Kitaifa wa Wajumbe (NDC), ambapo aliyekuwa mbunge wa Nyeri Mjini, Ngunjiri Wambugu, amesema wajumbe ndio wanaopaswa kutoa uamuzi wa mwisho kuhusu iwapo Dkt Matiang'i ataendelea kuwa kiongozi wa chama au nafasi hiyo ichukuliwe na Naibu Kiongozi wa Chama, Jeremiah Kioni. Bw Kioni Jumatano alikataa kueleza wazi msimamo wake kuhusu iwapo atampinga Dkt Matiang'i katika mkutano huo. "Tunahitaji mahojiano maalum," alisema Bw Kioni alipohojiwa kuhusu hatua yake ya kukosa kuhudhuria kikao cha Baraza Kuu  la Jubilee (NEC) kilichofanyika Jumanne na iwapo atachuana na Dkt Matiang'i kwenye NDC. Kimya chake kilijiri siku moja baada ya Rais mstaafu Uhuru Kenyatta kukabidhi uongozi wa chama kwa Dkt Matiang'i, hatua ambayo bado inasubiri kuidhinishwa rasmi na wajumbe katika NDC. Kwa mujibu wa maafisa wa chama, ni Dkt Matiang'i na Beatrice Gambo pekee, ambaye ni Naibu Kiongozi wa Chama anayesimamia mikakati, waliohudhuria hafla hiyo kutoka makundi mawili ya manaibu viongozi wa chama. Kutokuwepo kwa Bw Kioni kulivutia hisia, hasa kwa kuzingatia kwamba amekuwa akisisitiza mara kwa mara kuwa kiongozi wa Jubilee anafaa kuchaguliwa na wajumbe badala ya kuteuliwa kupitia makubaliano ya viongozi wa juu. Mrengo wake sasa unatarajiwa kuongeza juhudi za kushawishi wajumbe kabla ya NDC inayotarajiwa kufanyika mwishoni mwa Oktoba. Hali hiyo imezua mapambano ya  kipekee ya kisiasa ambapo Dkt Matiang'i ni mgombea wa urais wa Jubilee na wakati huohuo kiongozi wa muda wa chama, huku Bw Kioni akiendelea kuhudumu kama naibu kiongozi mwenye ushawishi ndani ya chama. Na Bw Wambugu ameweka wazi msimamo wake. "Matiang'i hakuwa chaguo langu la kwanza kuwa kiongozi wa chama, ingawa ndiye mgombea wangu ninayempendelea  wa  urais. Mimi nilimpendelea Kioni. Lakini ninaweza kukubali uamuzi huu hadi NDC ambayo Uhuru amesema itafanyika karibuni, halafu tuone wajumbe watasema nini," alisema. Msimamo huo unatenganisha nafasi mbili ambazo zimeonekana kufungamana ndani ya Jubilee: uongozi wa chama na uteuzi wa mgombea wa urais. Jubilee ilimuidhinisha Dkt Matiang'i kuwa mgombea wake wa urais mnamo Oktoba mwaka jana, wakati ambao Bw Kioni alikuwa Katibu Mkuu wa chama. Dkt Matiang'i pia aliteuliwa kuwa Naibu Kiongozi wa Chama. Hatua hiyo ilionekana kumweka Dkt Matiang'i katikati ya juhudi za kufufua chama hicho. Hata hivyo, azma ya Bw Kioni kutwaa uongozi wa chama imeibua kitovu kingine cha mamlaka. Katibu mkuu huyo wa zamani wa chama amekuwa akisisitiza kuwa kiongozi wa Jubilee anapaswa kuibuka kupitia mchakato wa NDC badala ya kukabidhiwa madaraka moja kwa moja. Kutokana na hali hiyo, Jubilee sasa inakabiliwa na swali gumu: Je, mgombea wa urais wa chama anapaswa kuwa kiongozi wa chama moja kwa moja, au wajumbe ndio wanafaa kuamua ni nani atakayeshikilia nafasi hiyo? Bw Wambugu, ambaye amehusika katika migogoro kadhaa ya ndani ya Jubilee, ameibuka kama mmoja wa watu wanaopinga vikali dhana kwamba Dkt Matiang'i anapaswa kurithi moja kwa moja nafasi ya Bw Kenyatta. Katika barua yake ya wazi kwa Dkt Matiang'i Jumanne, alimpongeza kwa kuaminiwa kushika usukani wa chama, lakini akasisitiza kuwa uamuzi huo bado unategemea idhini ya NDC. Aliwataka viongozi wapya wa chama kutoa ratiba wazi ya mkutano huo na hatua zitakazofuatwa kabla yake, ishara kwamba vita vya kuwania ushawishi ndani ya chama vinaweza kuwa vikali. "NDC inatoa fursa ya kutatua masuala yaliyosalia kuhusu uongozi, kurekebisha miundo ya chama panapohitajika, kufanya upya mamlaka ya viongozi wa kitaifa na kuwapa wanachama nafasi ya kuamua mwelekeo wa chama chao kupitia wajumbe wao," alisema. Aidha, alionya dhidi ya maamuzi yasiyofuata taratibu rasmi za chama, akisema masuala yanayowahusu wanachama na wanaotaka kugombea yanafaa kushughulikiwa kupitia vyombo vinavyotambulika kikatiba. Msimamo huo unaendana na hoja ya awali ya Bw Kioni kwamba Jubilee ni chama cha kitaifa na viongozi wake wanapaswa kuchaguliwa na wajumbe. NDC sasa imeibuka kuwa uwanja mkuu wa mapambano ya kisiasa ndani ya Jubilee wakati chama hicho kinajaribu kurekebisha miundo yake kufuatia miezi kadhaa ya migogoro ya ndani na kesi mahakamani. Jaribio kubwa la kwanza kwa Dkt Matiang'i linaweza kuwa mgogoro ambao haujatatuliwa kuhusu nafasi ya Katibu Mkuu wa chama. Hivi majuzi, Mahakama ya Migogoro ya Vyama vya Kisiasa ilibatilisha uteuzi wa Moitalel Ole Kenta kama Katibu Mkuu wa Jubilee, ikisema hakutimiza masharti ya uanachama wakati wa uteuzi wake. Ingawa Jubilee imepinga uamuzi huo na kuahidi kutumia njia za kisheria kuupinga, Bw Wambugu amesema chama kinafaa kurekebisha utaratibu uliotumika badala ya kuendeleza mzozo huo. "Suala lililo mbele yetu si Kenta kama mtu binafsi. Ni mchakato wa kujaza nafasi ya Katibu Mkuu," alisema. Kwa Dkt Matiang'i, mgogoro huo ni mtihani wa mapema wa uwezo wake wa kurejesha imani ya wanachama katika taasisi za chama akijiandaa kwa NDC na uchaguzi wa 2027. Katika hafla ya Jumanne, Bw Kenyatta na Dkt Matiang'i walisisitiza umuhimu wa umoja ndani ya chama na kuwataka wanachama kuacha kutegemea mahakama kutatua migogoro ya ndani. "Tusiendelee kurudisha chama nyuma kupitia kesi za mahakamani. Tuungane na vyama vyenye malengo sawa," alisema Bw Kenyatta. Dkt Matiang'i naye alitoa wito wa kutatua migogoro kupitia miundo ya chama. "Tafadhali tusikimbilie mahakamani. Tuna mifumo ya kutatua matatizo yetu ndani ya chama," alisema. Hata hivyo, vita vya Jubilee si kuhusu nyadhifa pekee. Chama hicho bado kina mtandao wa kitaifa wa kisiasa, chapa inayotambulika na ufadhili wa umma. Kwa mwaka wa kifedha wa 2026/27, Jubilee imetengewa Sh128.86 milioni kutoka Hazina ya Vyama vya Kisiasa. Ingawa kiwango hicho kimeshuka kwa kiasi kikubwa ikilinganishwa na miaka ambayo Jubilee ilikuwa mojawapo ya vyama vikuu nchini, udhibiti wa chama bado una umuhimu mkubwa. Udhibiti huo huamua nani atasimamia miundo ya chama, wanachama, michakato ya uteuzi wa wagombea na nafasi ya chama katika mazungumzo ya miungano kuelekea uchaguzi wa 2027. Ndiyo maana ushindani kati ya Dkt Matiang'i na Bw Kioni unaweza kuwa muhimu zaidi kadri NDC inavyokaribia. Ingawa Bw Kenyatta ameachia rasmi uongozi wa chama, amesema ataendelea kuwa mwanachama na mshauri mwandamizi. Hata hivyo, uwepo wake una maana kwamba mabadiliko hayo hayawezi kuonekana tu kama kubadilishwa kwa viongozi. Bado ana ushawishi mkubwa ndani ya historia na mtandao wa kisiasa wa Jubilee.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Thu, 24 Sep 2026 03:00:14

Jiandaeni vya kutosha El Nino huja na magonjwa, kaunti zaonywa

Katika maeneo mbalimbali nchini, Wakenya wanaangalia anga kwa hofu na matumaini, kama walivyofanya wakati wa misimu mikubwa ya El Niño ya 1997, 2015 na 2023. Hata hivyo, mwaka huu tahadhari imeongezeka baada ya Idara ya Utabiri wa Hali ya Hewa Kenya (KMD) kutangaza kuwa kuna uwezekano wa asilimia 81 wa kutokea kwa El Niño kali, huku kukiwa na asilimia 97 ya mvua  kuendelea hadi miezi ya kwanza ya mwaka 2027. Kwa Wizara ya Afya, utabiri huo si jambo la kupuuzwa. Katibu wa Afya ya Umma, Mary Muthoni, amewaandikia magavana wote wa kaunti akiwatahadharisha kujiandaa kukabiliana na magonjwa kama kipindupindu, homa ya matumbo, malaria na homa ya Bonde la Ufa (Rift Valley Fever), ambayo huongezeka wakati wa mafuriko. Wizara hiyo ilikumbusha kuwa katika msimu wa El Niño wa 2023-2024, watu 175 walifariki dunia, 40 wakatoweka na 242 kujeruhiwa. Zaidi ya watu 384,000 walihamishwa makwao na kuwekwa katika kambi 170 za muda. Aidha, vituo 64 vya afya viliathiriwa na kushindwa kutoa huduma kutokana na mafuriko. Bi Muthoni alisema kaunti zote zinapaswa kuwa tayari kwa kiwango cha chini, huku zile zinazokabiliwa na hatari kubwa ya mafuriko, maporomoko ya ardhi, magonjwa na utapiamlo zikichukua hatua za haraka zaidi. Kaunti zilizotajwa kuwa na hatari kubwa ya mafuriko ni pamoja na Mandera, Wajir, Marsabit, Garissa, Kitui, Makueni, Machakos, Lamu, Kilifi, Kwale, Tana River, Taita Taveta na Mombasa. Maeneo mengine yaliyo katika hatari ni Budalang'i, Kano na Tana Delta. Ripoti hiyo pia imeonya kuhusu hatari ya homa ya Bonde la Ufa katika kaunti za Marsabit, Wajir, Isiolo, Mandera na Garissa, hasa maeneo yaliyo karibu na mito na mabwawa yanayofurika. Mkurugenzi Msaidizi wa Huduma za Utabiri wa Hali ya Hewa, David Koros, alisema mvua ya Oktoba hadi Desemba itachochewa na mchanganyiko wa El Niño na hali ya joto katika Bahari ya Hindi, jambo linalotarajiwa kuongeza kiwango cha mvua nchini. Wakati huohuo, Shirika la Msalaba Mwekundu Kenya limesema linajiandaa kwa hali ambayo huenda ikawa mbaya zaidi kuliko misimu iliyoshuhudiwa katika miongo miwili iliyopita. Mkurugenzi wa Afya ya Umma, Dkt Stephen Muleshe, alisema changamoto kubwa inayotarajiwa ni milipuko ya magonjwa yanayoenezwa kupitia maji machafu, majeraha yatokanayo na mafuriko na kuvurugika kwa huduma za lishe na afya. Msimu mbaya zaidi wa El Niño nchini Kenya unasalia ule wa 1997-1998, uliosababisha vifo vya takriban watu 2,000, kuathiri zaidi ya watu milioni 1.5 na kusababisha hasara ya mabilioni ya shilingi kutokana na uharibifu wa barabara, madaraja, mifugo na miundombinu mingine. Wataalamu sasa wanaonya kwamba ikiwa maandalizi hayatatiwa maanani, mvua inayotarajiwa zinaweza kuathiri afya, usafiri, kilimo na uchumi kwa kiwango kikubwa katika miezi ijayo.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Thu, 24 Sep 2026 02:00:17

Amerika yamezea mate madini ya Kenya bila kuficha

Amerika imeongeza hamu yake katika madini muhimu ya Kenya wakati ambapo serikali ya Rais William Ruto inataka kuendeleza uwezo wa kuchakata madini ndani ya nchi badala ya kuyauza nje yakiwa ghafi. Suala hilo lilijitokeza kwa uzito wakati wa mkutano kati ya Rais Ruto na Waziri wa Masuala ya Kigeni  wa Amerika, Marco Rubio, Septemba 21, pembezoni mwa Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa (UNGA) jijini New York. Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa na Wizara ya Masuala ya Kigeni ya Amerika, viongozi hao wawili walijadili diplomasia ya biashara pamoja na amani na usalama wa kikanda, huku madini muhimu yakitajwa kama eneo kuu la ushirikiano wa kiuchumi. Waziri huyo alitafutia kampuni za Amerika nafasi ya kushiriki katika sekta hiyo. "Walizungumza kuhusu jinsi fursa zilizopo katika madini muhimu nchini Kenya zinavyoweza kuweka nchi kama mhusika muhimu katika sekta hiyo huku zikifungua nafasi kwa kampuni za Amerika kuongeza thamani ya bidhaa hizo," alisema msemaji wa Wizara ya Masuala ya Kigeni ya Amerika, Tommy Pigott. Majadiliano hayo yamejiri chini ya wiki mbili baada ya afisa mkuu wa Amerika kusema kuwa Washington iko tayari kusaidia Kenya kuendeleza viwanda vinavyohusiana na migodi ya madini muhimu. Hatua hizi zinaashiria kuongezeka kwa maslahi ya kibiashara ya Amerika katika madini ya Kenya na Afrika kwa jumla huku ikitafuta kupunguza uwezo wa China. Mapema mwezi huu, Naibu Waziri wa Masuala ya Kigeni wa Amerika anayeshughulikia masuala ya Afrika, Frank Garcia, alisema wanataka kampuni za Amerika kuwekeza katika uchakataji wa madini, mafunzo kwa wafanyakazi, uhamishaji wa teknolojia na viwanda vinavyoweza kuibuka kutokana na hazina za madini nchini Kenya. Bw Garcia alisema utawala wa Rais Donald Trump uko tayari kusaidia Kenya kujenga mitambo ya usindikaji wa madini na kusisitiza kuwa kampuni za Amerika zinataka kushiriki katika kuongeza thamani ya madini badala ya kuyachimba na kuyasafirisha nje moja kwa moja. Mwelekeo huo mpya umefanya madini ya Kenya kuwa na mvuto mkubwa kimataifa. Katika eneo la Pwani, madini adimu kama niobium yaliyopo katika Kilima cha Mrima, Kaunti ya Kwale, yamevutia kampuni kadhaa za kimataifa huku Kenya ikitafakari jinsi ya kuendeleza rasilimali hiyo. Madini mengine kama titanium, chromite, coltan na manganese pia yamegunduliwa katika maeneo mbalimbali ya ukanda wa Pwani, ikiwemo kaunti za Tana River na Kilifi. Madini ya adimu hutumika katika utengenezaji wa bidhaa nyingi za teknolojia ya hali ya juu, huku niobium ikitumika kutengeneza vifaa vinavyotumika katika sekta za anga, silaha na matumizi mengine ya viwandani. Mbali na Amerika, kampuni za Australia pia zimeonyesha nia ya kufanya utafiti wa madini katika Kilima cha Mrima. Eneo hilo linakadiriwa kuwa na akiba ya madini adimu yenye thamani ya takriban Sh8 trilioni na niobium yenye thamani ya takriban Sh4.5 trilioni. Waziri wa Madini Hassan Joho, ambaye ni sehemu ya ujumbe wa Kenya mjini New York, alisisitiza msimamo wa serikali wakati wa mkutano wa ngazi ya juu wa Africa Minerals Strategy Group kuhusu maendeleo ya madini muhimu barani Afrika. "Msimamo wa Kenya uko wazi. Hatuwezi kukubali kuondolewa kwa madini yetu bila kuongeza thamani hapa nchini. Madini yetu, lithiamu, shaba na niobium lazima yasafishwe na kuchakatwa nchini kabla ya kusafirishwa nje ili manufaa yaongezeke, teknolojia ihamishwe na ajira za kitaalamu zibaki Afrika," alisema Joho. Aliongeza kuwa ongezeko la mahitaji ya madini muhimu limeweka Afrika katika nafasi ya kipekee ndani ya uchumi wa kimataifa wa madini na kupatia fursa ya kuwa mhusika mkuu katika mifumo ya usambazaji duniani. Wizara ya Masuala ya Kigeni ya Amerika ilisema mjadala kuhusu madini muhimu ni sehemu ya uhusiano mpana wa kimkakati kati ya nchi hizo mbili, ikitaja Kenya kama mshirika muhimu asiye mwanachama wa NATO na wa biashara anayekua kwa kasi.

read more