T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Wed, 23 Sep 2026 07:55:19

Jinsi wakulima wamejipanga kuepuka hasara ya mvua kubwa ijayo ya El Nino

JANET Omollo, mkulima katika eneo la Nyatike, Kaunti ya Migori, ameshuhudia mengi katika shughuli zake za kilimo. Miongoni mwa changamoto alizokumbana nazo, ni kutovuna mazao ya kutosha licha ya kutumia muda wake mwingi shambani, kupanda mbegu bora na hata kuweka mbolea akilenga kuboresha mazao yake ya mpunga, mahindi, maharagwe na nyanya. Akiwa mkulima wa kutegemea mvua, anasema kuwa wakati mwingi, mvua huchelewa au hata kunyesha kwa wingi zaidi na kuharibu mazao hayo shambani. "Kama sasa nimepanda maharagwe kwenye ekari mbili za shamba. Tayari, nimepanga kuwa mazao nitakayovuna, nitauza na kutumia pesa hizo kumlipia mwanangu karo shuleni," anasema. Lakini kwa sasa matumaini yake ni kuwa, kufikia wakati ambapo mvua ya El Nino itaanza, atakuwa amevuna maharagwe yake. Hii ni kwasababu maharagwe huathiriwa na mvua nyingi, na yeye tofauti na wenzake, alipanda mapema. "Kutokana na mabadiliko ya hali ya anga, niligundua kuwa ni vyema kwetu wakulima kupanda pindi tu mvua ya kwanza inaponyesha baada ya mavuno yaliyotangulia kinyume na hapo awali ambapo nilikuwa nikisubiri mvua ya muda mrefu. Hii imenisaidia sana kwani ukija nyumbani kwangu, hutakosa chakula kama mahindi, maharagwe na njugu kwenye ghala langu kwa ajili ya matumizi ya nyumbani," anaeleza Janet. Kaunti ya Migori ni miongoni mwa sehemu kadhaa nchini ambazo zitapokea kiasi kikubwa cha mvua wakati wa El Nino. Mkulima huyu anasema kuwa kutolewa kwa taarifa hiyo mapema kumemsaidia kujiandaa ili kuepuka hasara. "Tulianza kupokea taarifa kuhusu El Nino wiki kadhaa kabla ya kuvuna mazao yetu ya msimu uliotangulia. Kwa vile huwa nakodisha shamba ninalofanyia kilimo, msimu huu nimekodisha shamba kwenye sehemu ambazo hazina historia ya kupata mafuriko hapa Migori. Hii ni mojawapo ya juhudi zangu za kujiandaa ili kuzuia hatari za mvua ya El Nino shambani," mkulima huyo anasema. Wakati uo huo, anasema kuwa msimu huu, amesusia kupanda mpunga kwa sababu kilimo chake hutegemea unyunyiziaji wa maji badala ya mvua. Hivyo kupanda mpunga wakati wa El Nino kungempa hasara kubwa. Yeye huuza zao hilo Uganda. "Mwaka wa 2023 wakati kulikuwa na mvua nyingi ndipo pia nilikuwa natarajia kuvuna mpunga lakini mvua ilikuwa ikinyesha usiku na mchana. Hivyo nilipata hasara ya asilimia kumi kutoka kwenye kilimo cha mpunga kwa sababu mashini ya kuvuna haingeingia shambani kutokana na matope mengi ambayo yalikuwa yakisababisha mashine hiyo kuharibika. Ilibidi tucheleweshe kuvuna hadi mvua ilipopungua," anaeleza Janet. Katika eneo la Bonde la Ufa, ambapo maporomoko na mvua ya mawe hushuhudiwa wakati wa mvua nyingi kama ya El Nino, mkulima Norah Khamuye ambaye pia ni mwanzilishi wa kampuni ya Gotabet nurseries, anasema kuwa mvua hiyo itakayoshuhudiwa kati ya mwezi wa Oktoba na Desemba mwaka huu, itashuhudiwa wakati ambapo miche anayopanda ya parachichi na makadamia itakuwa kwenye hatua muhimu ya kutoa maua. "Wakati wa mvua kubwa miaka miwili iliyopita, tuliathirika sana kwa sababu hatukuwa na vyandarua na neti za kukinga miche yetu kwenye mvua. Hivyo basi, mvua kubwa iliharibu miche yetu yote iliyokuwa kwenye bustani ya miche ya miti," anasimulia Norah. Huku mvua ya El Nino ikitarajiwa wiki chache zijazo, Norah sasa anasema kuwa pamoja na wenzake, wameweka vyandarua na neti kama juhudi zao za kuzuia hasara kama waliyopata mwaka huu. Aidha ana imani kuwa hatua hiyo pia itakinga miche dhidi ya wadudu na hali mbaya ya hewa wakati wa mvua hiyo inayokisiwa kuwa itakuwa nyingi sana sehemu hiyo ya Bonde la Ufa. "Tunatarajia kuvuna miche yetu kati ya mwezi wa Februari na Machi mwakani. Hiyo ina maana kuwa bila hatua hiyo ya kuhakikisha kuwa tumekinga bustani ya miche ya miti, basi El Nino hii inayo uwezo wa kutuletea hasara kubwa sana. Hiyo ndiyo sababu tumechukua hatua madhubuti mapema," anaeleza mkulima huyo. Hata hivyo, wakulima tofauti wakiweka juhudi za kudhibiti hasara, kuna hofu pia ya upungufu wa chakula wakulima wakiepuka kukuza mazao fulani kutokana na El Nino. Pia sehemu kadhaa nchini zilipata hasara kubwa sana kwenye msimu uliopita kutokana na kiangazi kilichoshuhudiwa kati ya mwezi wa Aprili na Mei. Haya ni kwa mujibu wa Geoffrey Wanjala kutoka shirika wakuzaji nafaka la Cereal Growers Association. "Kwa bahati mbaya, tunaelekea hatari nyingine ya njaa kwa sababu wakulima waliopanda kuchelewa watavuna wakati wa mvua. Kwanza, watavuna kidogo kwa sababu ya kiangazi na pia hicho kidogo kitaharibika kutokana na ukosefu wa jua la kutosha kuyakausha mahindi yao ambayo yataoza na kuathiri viwango na ubora wa mazao yao. Watakapopeleka mazao hayo kwenye soko, wanunuzi watakataa kuyanunua," anaeleza mtaalamu huyo. Wakati uo huo, Wanjala anawashauri wakulima watakaovuna mazao yao wakati wa mvua kutumia mashini za kukausha mazao na kisha kuhifadhi mahindi hayo kwenye mifuko maalum inayosaidia kuhifadhi nafaka vizuri. "Pia tunaona nafasi nzuri sana kwa wakulima kutokana na El Nino kwani wakulima wanaweza kutumia mvua hiyo kubwa kupanda mazao ambayo yanakuwa haraka kama vile soya, alizeti na aina fulani ya mbegu za mahindi yanayokuwa chini ya miezi mitatu ili kulipia hasara ambayo wakulima wameshuhudia kutokana na kiangazi msimu uliopita," anashauri Wanjala. Kulingana na ripoti ya idara ya utabiri wa hali ya anga nchini, kuna uwezo wa zaidi ya asilimia 99 ya taifa kushuhudia mvua ya El Nino na asilimia 56 za nchi kushuhudia El Nino kali katika miezi yote ya Oktoba, Novemba na Disemba. Kaunti za Migori, Bungoma, Trans Nzoia, Nairobi, Wajir, West Pokot, Samburu na Marsabit ni miongoni mwa sehemu ambazo idara hiyo imetaja kushuhudia mvua zaidi ya kadri wakati wa El Nino.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Wed, 23 Sep 2026 06:55:03

Wakazi wa Lamu walia kutoshirikishwa kikamilifu ujenzi wa kituo cha Dangote ukianza

MAANDALIZI ya kuanza ujenzi wa kiwanda cha kusafisha mafuta cha kampuni ya Dangote katika Kaunti ya Lamu yameshika kasi, huku wakazi wakizidisha wito wa kutaka kushirikishwa kikamilifu na kutatuliwa masuala ya fidia za miradi mikubwa ya zamani. Jumatatu, wajumbe wa Kenya wakiongozwa na Rais William Ruto, walikutana na bilionea wa Nigeria Aliko Dangote, ambaye ni Afisa Mkuu Mtendaji wa Dangote Industries, pembezoni mwa mkutano wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa (UNGA) jijini New York, Amerika. Rais Ruto alisema Kenya iko tayari kuanza rasmi ujenzi wa kiwanda hicho cha ukanda wa Afrika Mashariki. "Tumejitolea kuhakikisha mradi huu wa kihistoria unatekelezwa huku tukihakikisha unaleta manufaa yanayoonekana kwa wananchi," alisema Dkt Ruto. Jumanne, Naibu Rais Kithure Kindiki alithibitisha kuwa hafla ya kuweka jiwe la msingi kwa mradi huo imepangwa kufanyika Septemba 30. Kupitia taarifa kwa vyombo vya habari, Prof Kindiki alisema maandalizi ya hafla hiyo yanaelekea kukamilishwa ili kuhakikisha inaendeshwa kwa hadhi inayostahili. Naibu Rais alisema viongozi wa nchi za ukanda huu wanatarajiwa kuhudhuria hafla hiyo pamoja na jamii za Lamu. "Tuna matumaini makubwa kwamba mradi huu utatusaidia kuunda nafasi za ajira 50,000 katika eneo hili. Pia tunafurahia kwa sababu mradi huu utawezesha jamii za Lamu na eneo la Pwani kupitia uundaji wa ajira na fursa nyingine," aliongeza. Wiki iliyopita, Rais Ruto alisema shughuli za ujenzi wa kiwanda hicho na bomba la kusafirisha mafuta ghafi kutoka Lokichar hadi Lamu huenda zikaendelea kwa wakati mmoja. Kauli hiyo ilizua malalamiko miongoni mwa wakazi wa Lamu wanaodai kuwa, bado kuna masuala ya fidia ambayo hayajatatuliwa kuhusu ardhi iliyochukuliwa kwa ajili ya mradi wa bomba hilo, huku wakitaka uwazi kuhusu mipango ya kiwanda hicho. Akizungumza wakati wa kikao na wanahabari katika Ikulu ya Kisumu, Rais Ruto alisema serikali inashauriana na Dangote Group kuhusu ujenzi wa bomba la kusafirisha mafuta ghafi kutoka Turkana. Wakazi kupitia Chama cha Wakulima wa Kililana, kundi la kijamii linalowawakilisha wamiliki wa ardhi na wakazi wanaoishi hasa katika maeneo yanayopakana na sehemu za mradi wa Uchukuzi kati ya Bandari ya Lamu-South Sudan-Ethiopia (LAPSSET), wamehoji kwa nini mipango inaonekana kuendelea kwa kasi huku masuala muhimu yanayoathiri jamii yakiwa bado hayajatatuliwa. Katibu wao, Bw Mohamed Rajab, alitoa wito wa ushirikishwaji wa umma ili kutatua masuala ya fidia kabla ya hatua nyingine za mradi huo kuendelea. Bw Rajab alihoji kwa nini hadi sasa serikali imeendelea kuwa kimya kuhusu eneo ambako kiwanda cha mafuta cha Dangote kitajengwa Lamu. "Kwa nini serikali inawaacha wenyeji gizani kuhusu eneo halisi ambako kiwanda hiki kinachokusudiwa kitajengwa? Kwa nini ratiba inaendeshwa kwa haraka? Hakuna mtu ambaye amekuja kutueleza eneo hilo liko wapi," alisema Bw Rajab. Aliongeza kuwa bado kuna masuala ambayo hayajatatuliwa kuhusu ardhi iliyochukuliwa kwa ajili ya ujenzi wa bomba katika miaka iliyopita. "Ardhi yetu ilichukuliwa na hatukufidiwa. Tutatafuta haki mahakamani kuhusu masuala haya yote," alisema. Bw Mbwana Shee, Mwenyekiti wa Shungwaya Welfare Association, shirika la kijamii linalotetea haki za ardhi za jamii ya asili ya Bajuni huko Lamu, alielezea masikitiko kwamba kila mara serikali inapopanga kuwekeza katika mradi mkubwa kaunti hiyo, wenyeji huachwa nje ya maamuzi yanayogusa moja kwa moja maisha na riziki zao. Bi Raya Famau, mwanaharakati wa mazingira na Mkurugenzi Mkuu wa Lamu Women Alliance, aliitaka serikali kuhakikisha kunakuwa na mashauriano ya uwazi na jamii zote zilizoathirika.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Wed, 23 Sep 2026 06:17:21

Trump ashambulia mahakama ya ICC, ataka nchi wanachama kujiondoa

Rais wa Amerika Donald Trump, Jumanne alitumia hotuba yake katika Kikao cha 81 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa (UNGA) kushambulia Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC), akitaka nchi wanachama wake kujiondoa mara moja katika taasisi hiyo aliyodai"haifuati sheria." Wakati huo huo, alitoa kauli kali dhidi ya Iran, akitishia kuiangamiza iwapo haitabadilisha mienendo yake. Katika hotuba yake iliyodumu takriban dakika 25 Jumanne, Trump alisema Amerika haitambui mamlaka yoyote ya ICC juu yake wala raia wake. Alisema Amerika haitaruhusu wanajeshi wake au raia wake kushtakiwa au kufanyiwa kesi na mahakama ambayo, kwa mujibu wake, haina mamlaka juu ya taifa hilo. Trump aliwaambia wajumbe kutoka mataifa 125 wanachama wa ICC waliokuwapo ukumbini kwamba wanapaswa kujiondoa rasmi kutoka mahakama hiyo. "Nahimiza nchi zote wanachama wa ICC kujiondoa mara moja katika taasisi hii ambayo imepoteza mwelekeo," alisema. Kauli hiyo ina uzito mkubwa kwa Kenya kutokana na historia yake na ICC. Rais mstaafu Uhuru Kenyatta na Rais William Ruto walishtakiwa mwaka 2012 kuhusiana na ghasia za baada ya uchaguzi wa 2007-2008. Hata hivyo, mashtaka dhidi yao yalifutwa mwaka 2014 na 2015 baada ya changamoto za ushahidi na madai ya kuingiliwa kwa mashahidi. Kutokana na historia hiyo, mjadala kuhusu nafasi ya ICC nchini Kenya umeendelea kuwa mgumu kisiasa. Wachambuzi wanaona kuwa wito wa Trump wa nchi kujiondoa ICC unajiri wakati Rais Ruto amekuwa akiunga mkono kuimarishwa kwa taasisi za kimataifa badala ya kuzidhoofisha. Katika hotuba yake katika UNGA 81, Ruto alisisitiza kuwa changamoto kuu ya Afrika si ukosefu wa fedha, bali mfumo wa kifedha wa kimataifa ambao unaweka vizuizi dhidi ya maendeleo ya bara hilo. Pia alirejelea wito wa muda mrefu wa Afrika kutaka uwakilishi wa kudumu katika Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa. Tofauti na Trump ambaye ameonyesha kutoamini taasisi za kimataifa, Ruto amekuwa akisisitiza umuhimu wa kuzifanyia mageuzi ili ziwe na usawa zaidi kwa mataifa yanayoendelea. Wakati huo huo, Trump alielekeza mashambulizi yake kwa Iran kwa kuuliza ikiwa taifa hilo litachagua makubaliano yatakayoliwezesha kujijenga upya na kuwa moja ya mataifa makubwa duniani au likabiliwa na hatua kali kutoka Amerika. Alihoji ikiwa angekubali makubaliano ambayo yangeruhusu Iran kuimarika au kuiangamiza haraka ili isipewe nafasi ya kusababisha madhara kwa mataifa mengine. Trump alisema Amerika inaweza kusukuma Iran katika hali mbaya sana isiyokuwa na nafasi ya kupona wala kujenga mustakabali wake. Alipokuwa akitoa hotuba hiyo, baadhi ya wajumbe wa Iran waliondoka ukumbini alipokuwa akielezea operesheni za kijeshi  dhidi ya taifa hilo katika miezi sita iliyopita. Rais wa Iran Masoud Pezeshkian pamoja na Waziri wa Masuala  ya Kigeni Abbas Araghchi, ambao walikuwa New York kwa mkutano wa Umoja wa Mataifa, hawakuhudhuria kikao hicho wakati Trump akizungumza. Trump pia alitoa wito kwa mataifa yote duniani kushirikiana katika kuitenga Iran kiuchumi hadi ikome kushambulia usafirishaji wa kimataifa baharini, kusitisha mpango wake wa nyuklia na kuacha kuunga mkono ugaidi. Alidai kuwa uongozi wa Iran unaonyesha udhaifu na si nguvu, akisema taifa hilo ambalo awali lilikuwa na ushawishi mkubwa Mashariki ya Kati limepoteza nguvu zake. Aidha, alishutumu serikali ya Tehran kwa ukiukaji wa haki za binadamu dhidi ya raia wake na kuonya kuhusu hatari ambayo ingekumba dunia iwapo Iran ingepata silaha za nyuklia. Trump alisema utawala wake ulijaribu kwanza njia ya mazungumzo kwa kupatia Iran nafasi ya ushirikiano kamili wa kiuchumi kwa sharti la kuacha mpango wake wa nyuklia na msaada kwa makundi ya kigaidi, lakini Tehran ilikataa pendekezo hilo. Katika sehemu nyingine ya hotuba yake, Trump aligusia vita vya Ukraine akisema anaamini vita hivyo vinaweza kumalizika mapema kuliko wengi wanavyotarajia. Alisema Amerika inaendelea kushirikiana kwa karibu na viongozi wa Urusi na Ukraine na akaonyesha matumaini kuwa makubaliano ya kusitisha vita yatafikiwa ndani ya muda mfupi.

read more