T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 17 Aug 2026 11:19:20

Zaidi ya nguruwe 1,000 waangamizwa na Homa

ZAIDI ya nguruwe 1,000 wamefariki katika Kaunti ya Kiambu kutokana na ugonjwa wa African Swine Fever (ASF), huku Serikali ikiongeza juhudi za kudhibiti kuenea kwa homa hiyo ya nguruwe ambayo imeendelea kusababisha hasara kubwa kwa wafugaji maeneo mbalimbali nchini. Kurugenzi ya Huduma za Mifugo Nchini, ndiyo Directorate of Veterinary Services (DVS) imeagiza idara za mifugo katika kaunti kuimarisha ufuatiliaji wa magonjwa, usalama wa mashamba, kudhibiti uhamishaji wa nguruwe na kuzindua kikosi cha kukabiliana haraka na milipuko. Milipuko mikubwa imeripotiwa katika kaunti za Tharaka-Nithi, Kiambu, Busia, Embu, Kakamega, Siaya na Migori, miongoni mwa nyingine, na kusababisha vifo vya nguruwe wengi na hasara za kiuchumi kwa wafugaji. Mkurugenzi wa Huduma za Mifugo katika Idara ya Maendeleo ya Mifugo chini ya Wizara ya Kilimo na Maendeleo ya Mifugo, Dkt Allan Azegele, alisema ASF ni ugonjwa unaoambukizwa kwa urahisi na kuenea haraka miongoni mwa nguruwe, huku kiwango cha vifo kikifikia asilimia 70 kulingana na aina ya virusi, umri na uwezo wa mnyama kukabiliana na ugonjwa huo. "Nguruwe wakubwa na wadogo wanaweza kuathirika pakubwa," alisema kwenye mahojiano na 'Akilimali Dijitali'. Takwimu za Kenya Animal Biosurveillance System (KABS) na Laboratory Information Management System (LIMS) za Januari hadi Juni 2026 zinaonyesha kuwa ugonjwa huo umeripotiwa katika maeneo kadhaa. Tharaka-Nithi ilirekodi visa 108 vya maambukizi na vifo 97 kati ya Januari 5 na 11, sawa na kiwango cha vifo cha karibu asilimia 90. Embu ilirekodi visa vitatu na kifo kimoja kati ya Mei 18 na 24. [caption id="attachment_191232" align="aligncenter" width="300"] Nguruwe wakisherehekea malisho. Picha|Sammy Waweru[/caption] Hata hivyo, mlipuko mkubwa zaidi umeshuhudiwa Kiambu, ambako zaidi ya mashamba 20 eneo la Juja, Thika na Ruiru yameathirika tangu katikati mwa Mei. Karibu nguruwe 1,470 wameripotiwa kuugua au kufa, huku baadhi ya wafugaji wakipoteza hadi asilimia 100 ya nguruwe. Kwenye mahojiano Dkt Azegele alithibitisha kuwa ASF haiambukizwi kwa binadamu wala kuwa tishio kwa afya ya umma. "Nyama ya nguruwe iliyokaguliwa na kuthibitishwa na mkaguzi aliyeidhinishwa ni salama kwa matumizi," alisema. Hata hivyo, Homa hiyo ya nguruwe inaweza kuangamiza mifugo yote na kuvuruga biashara, kuwaacha wafugaji bila mapato. Hasara za kiuchumi zinazohusishwa na ASF nchini hukadiriwa kufikia Dola 7 milioni (Sh905.1 milioni) kila mwaka. Kwa sasa hakuna tiba wala chanjo inayopatikana kibiashara dhidi ya aina za virusi vya ASF zinazosambaa nchini. Azegele alisema kukua haraka kwa virusi kunafanya iwe vigumu kutengeneza chanjo inayofaa kwa aina zote. Aidha, aliwataka wafugaji kuimarisha usalama wa mashamba kwa kudhibiti watu, wanyama, magari na vifaa vinavyoingia katika makao ya nguruwe. "Nguruwe wapya wanapaswa kununuliwa kutoka kwa wazalishaji wanaoaminika, kutengwa na kufuatiliwa kabla ya kuunganishwa na wengine," alishauri afisa huyo. Magari yanayoingia na kutoka mashambani yanapaswa kusafishwa kwa dawa, huku sehemu za kuoshea miguu zikiwekwa karibu na makazi ya nguruwe. Wafugaji, pia, wameonywa dhidi ya kuwapa nguruwe mabaki ya chakula ambayo hayajatibiwa. [caption id="attachment_191233" align="aligncenter" width="300"] Zaidi ya nguruwe 1,000 wamefariki Kaunti ya Kiambu kutokana na Homa ya nguruwe. Picha|Sammy Waweru[/caption] Dkt Azegele alisema mabaki ya chakula kutoka kwa hoteli yanapaswa kupikwa vizuri kabla ya kupewa nguruwe, huku akisema kupika mabaki hayo kwa kutumia karibu asilimia mbili ya soda ash au magadi soda kunaweza kusaidia kuangamiza virusi. Serikali pia imewataka wafugaji kuripoti mara moja dalili zisizo za kawaida au vifo vya ghafla vya nguruwe kwa maafisa wa mifugo. Katika maeneo yaliyoathirika, wakulima wanapaswa kufuata masharti ya karantini na udhibiti wa uhamishaji wa wanyama. Mizoga ya nguruwe inapaswa kutupwa kwa usalama na uangalifu chini ya mwongozo wa maafisa wa mifugo ili kuzuia kuenea zaidi kwa virusi vya Homa ya nguruwe, ASF. Dkt Azegele alisema idara za mifugo katika kaunti zimeagizwa kuongeza kasi ya ukaguzi katika masoko ya mifugo, machinjioni na maeneo ya kuuza nyama za nguruwe. Hali kadhalika, zitahakikisha visa vinavyoshukiwa vinathibitishwa kwenye maabara kwa haraka, mienendo ya wanyama inafuatiliwa na wafugaji kuelimishwa kuhusu dalili za ugonjwa huo. Virusi vinavyosambaa nchini ni vya Genotype IX, aina ambayo tafiti zimeonyesha kuwa na uwezo mkubwa wa kusababisha maradhi mbaya na vifo vingi. [caption id="attachment_191234" align="aligncenter" width="300"] Nguruwe wakiwa kwenye zizi safi. Picha|Sammy Waweru[/caption] Wasiwasi zaidi umeibuliwa na uwepo wa nguruwe wanaobeba virusi bila kuonyesha dalili. Utafiti ulibaini virusi vya ASF katika tishu za viungo vya ndani vya asilimia 15.9 ya nguruwe walioonekana kuwa na afya katika eneo la mpaka wa Kenya na Uganda. Serikali imezindua mfumo wa kidijitali kusajili mifugo nchini unaojulikana kama Animal Identification and Traceability System (ANITRAC), utakaosaidia kutambua wanyama na wamiliki wao, pamoja na kufuatilia historia yao, magonjwa na mienendo tangu kuzaliwa hadi kuchinjwa, kusafirishwa nje au kufariki. Kwa sasa, asasi mbalimbali za mifugo zimeagizwa kuimarisha ufuatiliaji katika maeneo yaliyo katika hatari kubwa, hasa Kiambu, Tharaka-Nithi na Embu, pamoja na maeneo ya mipakani. Kenya inakadiriwa kuwa na takriban nguruwe 800,000.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 17 Aug 2026 10:57:29

Wanahabari wajeruhiwa mkutano wa Linda Mwananchi Homa Bay

WAANDISHI wawili wa habari walijeruhiwa na biashara kusitishwa katika Mji wa Homa Bay Jumapili huku mvutano ukizuka kabla ya mkutano wa Linda Mwananchi. Waandishi wa AFP Fred Ooko na Brian Ongoro walishambuliwa karibu saa tatu asubuhi walipokuwa wakiripoti matukio katika mji huo. Wawili hao walisema walivamiwa na kundi la watu waliokuwa na silaha za kienyeji. Vitambulisho vyao vya kazi, leseni za udereva, kamera na mali nyingine zilichukuliwa. Bw Ooko alisema alibururwa barabarani na kupigwa kwa marungu kabla ya mhudumu wa bodaboda aliyemfahamu kuingilia kati na kumsaidia kutoroka hadi Olare. "Mwenzangu Brian Ongoro pia alipigwa. Alipoteza simu na kamera. Leseni yangu, kitambulisho cha kazi na vitu vingine vilichukuliwa," akasema. [caption id="attachment_191227" align="alignnone" width="1600"] Vioo vya magari vilivyovunjwa vyatapakaa katika barabara za Homa Bay wakati wahuni walipokabili msafara wa Linda Mwananchi. Picha|George Odiwuor[/caption] Mji wa Homa Bay ulikuwa kama eneo lisiloweza kufikika baada ya vijana kufunga barabara kadhaa kwa mawe na magogo, huku wengine wakiwasha moto. Biashara zilisitishwa huku maduka na baadhi ya maeneo ya ibada yakifungwa. Msafara wa Linda Mwananchi uliokuwa ukielekea Homa Bay ulilazimika kubadili njia baada ya baadhi ya barabara kuzuiwa. Polisi walitumia vitoa machozi kuwatawanya waandamanaji na kufungua barabara. Hapo awali, polisi walikamata washukiwa 15 wa genge la uhalifu katika Kaunti ya Kisumu na kuwapokonya mapanga, visu, kamba, marungu na silaha nyingine. Polisi walisema washukiwa hao walikuwa wakielekea Homa Bay kwa magari matatu. Mmoja wao, Oliver Jaoko almaarufu Oliveti, anadaiwa kuwa kiongozi wa kundi hilo lakini alitoroka wakati wa operesheni. Washukiwa hao 15 wamewekwa chini ya ulinzi wakisubiri kufikishwa mahakamani.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 17 Aug 2026 09:48:09

Faida za nishati ya jua katika kilimo

KWA wakulima wanaotumia mfumo wa umwagiliaji maji mashamba na mimea kwa kutumia mifereji, gharama ya nishati inaweza kuwa kikwazo kikubwa katika kuongeza uzalishaji na faida. Hata hivyo, matumizi ya nishati ya jua yanaibuka kama suluhisho kupunguza gharama huku yakihakikisha upatikanaji wa maji shambani. Esther Wariara Ng'ang'a, mkulima kutoka Kiairia, Githunguri, Kaunti ya Kiambu, ni mmoja wa wakulima wanaonufaika na teknolojia hiyo. Kabla ya kutumia pampu ya sola, alitumia takriban Sh500 kila siku kulipia umeme wa kupampu maji kutoka kisimani. "Sasa natumia karibu Sh250 pekee kwa siku. Fedha ninazookoa nazirejesha shambani kwa kuongeza uzalishaji," anasema. [caption id="attachment_191214" align="aligncenter" width="300"] Esther Wariara Ng'ang'a, mkulima kutoka Kiairia, Githunguri, Kaunti ya Kiambu anayetumia nishati ya jua kuendeleza kilimo. Picha|Sammy Waweru[/caption] Mbali na kupunguza gharama, nishati ya jua imemwezesha Esther kupata maji ya umwagiliaji mimea bila kukosekana. Hali hii imemsaidia kumwagilia mimea maji wakati yanapoyahitaji, badala ya kutegemea mvua. "Matokeo yake ni ongezeko la mavuno. Kabla ya kutumia pampu ya sola, nilikuwa nikivuna karibu kilo 50 za managu kwa wiki. Sasa huvuna takriban kilo 200 kwa wiki," anaambia 'Akilimali Dijitali'. Pia huvuna karibu kilo 50 za terere na kilo 100 za sukuma wiki kila wiki, kulingana na mahitaji ya soko. Esther huuza managu na terere kwa Sh50 kwa kilo, huku akiuza zaidi ya kilo 500 za ndizi kwa mwezi kwa Sh45 kwa kilo. "Hulima ndizi na tuna chama cha ushirika kinachotusaidia kupata soko lenye ushindani mkuu," akasema wakati wa mahojiano shambani mwake Githunguri. [caption id="attachment_191215" align="aligncenter" width="300"] Tangi la maji ambalo Esther Wariara Ng'ang'a hupampu maji kwa kutumia sola. Picha|Sammy Waweru[/caption] Pampu ya sola aliipata baada ya kupata mafunzo kuhusu teknolojia za nishati safi kupitia mradi wa Anglican Development Services (ADS) Mount Kenya. Alilipa Sh19,000, ada za kwanza, na sasa hulipa Sh4,000 kila mwezi kwa mwaka mmoja, huku gharama ya mfumo mzima ikiwa Sh67,000. Anasema nishati ya jua imempunguzia gharama za uzalishaji, kuongeza mavuno na kumpa nafasi ya kuwekeza zaidi katika shamba. Lengo lake sasa ni kutumia nishati safi katika shughuli zote za shamba, ikiwemo biogas ya mapishi, ili kupunguza gharama zaidi.  

read more