T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 20 Jul 2026 10:02:20

Mwalimu anayebadilisha mtazamo wa wanafunzi wasiopenda Ushairi na Sarufi

KATIKA kipindi ambapo jamii nyingi zinakabiliwa na changamoto za malezi, nidhamu na maadili, bado wapo walimu wanaosimama imara kama nguzo za matumaini. Wao hawafundishi darasani pekee, bali huishi maisha yanayowapa wanafunzi mfano wa kuigwa. Kupitia juhudi zao, wanafunzi wengi hupata mwelekeo sahihi na kuhamasika kufikia ndoto zao. Miongoni mwa walimu hao ni Bi Valentine Nayaku, mwalimu wa Kiswahili katika Shule ya Upili ya Itabua, Kaunti ya Embu. Safari yake ya mafanikio ni ushahidi kwamba bidii, nidhamu na uongozi bora vinaweza kumwezesha mtu kufikia kilele cha ufanisi. Nayaku alizaliwa na kulelewa katika eneo la Malava, Kaunti ya Kakamega. Yeye ndiye mwanambee katika familia ya watoto wanane ya Bw Antony Inyanje na Bi Linet Lelei. Tangu akiwa mtoto, alionyesha ari kubwa ya kujifunza na kujituma katika masomo yake. Safari yake ya elimu ilianzia katika Shule ya Msingi ya Lugusi kabla ya kupitia katika Shule ya Upili ya Kongoni. Akiwa mwanafunzi, alivutiwa sana na uigizaji pamoja na ughani wa mashairi aliyoyasikia redioni na runingani. Hata hivyo, mapenzi yake makubwa yalikuwa kwa somo la Kiswahili. "Walimu wangu kama Bw Lumasai, Edward Barasa, Seth Ambei na Makhanu walinilea na kuninoa katika Kiswahili. Aidha, walimu wangu wa darasa, Bw Kelvin Mutali na Bw Daniel Wemanya, walinishauri nichague taaluma ya ualimu wa Kiswahili ili niendelee kung'ara katika lugha hii," anasimulia. Uongozi wake ulianza kujidhihirisha akiwa shuleni alipoteuliwa kuwa kiranja tangu kidato cha pili. Nafasi hiyo ilimjenga kuwa kiongozi mwajibikaji mwenye nidhamu ya hali ya juu. Walimu wake, akiwemo Bw Nyabera na Bi Sheila Sifuna, walimpa mwongozo ulioimarisha uwezo wake wa kuongoza hadi alipokamilisha masomo ya shule ya sekondari. Baada ya kuhitimu, alijiunga na Chuo Kikuu cha Embu kusomea shahada ya ualimu (Kiswahili/Historia). Huko, hakujitokeza tu kuwa mwanafunzi mahiri, bali pia kiongozi mashuhuri. Alichaguliwa kuwa mwakilishi wa wanafunzi wa Kiswahili kwa miaka minne na akawa mwanachama hai wa Chama cha Kiswahili cha Embu (CHAKIE). Uwezo wake wa uongozi ulimwezesha kupanda ngazi kutoka Katibu Mkuu hadi Mwenyekiti wa chama hicho. Umahiri wake ulivuka mipaka ya chuo na kumfikisha katika Chama cha Wanafunzi wa Kiswahili katika Vyuo Vikuu vya Afrika Mashariki (CHAWAKAMA–KENYA), ambapo alihudumu akiwa Katibu Mtendaji na baadaye Afisa wa Nidhamu. Bi Nayaku anawashukuru sana Dkt Timothy Kinoti na Dkt Wanyama kwa mchango wao mkubwa katika kumkuza kitaaluma hadi alipohitimu mwaka wa 2023. Pia anawakumbuka Bw Oscar na Bi Florence, viongozi wa dini waliomkaribisha na kumwelekeza vyema alipokuwa chuoni. Baada ya kuhitimu, alifundisha katika Shule ya Upili ya Kongoni kwa miaka miwili kabla ya kuhamia Shule ya Upili ya Itabua. Leo, anaendelea kutekeleza ndoto yake ya kutumia Kiswahili kubadilisha maisha ya wanafunzi. "Nilitamani kuwa mwalimu wa Kiswahili ili nibadilishe mtazamo wa wanafunzi wasiopenda ushairi na sarufi, kisha niwasaidie kuwa wataalamu na viongozi bora wa baadaye," anasema kwa tabasamu. Kupitia moyo wake wa kujitolea, mapenzi kwa Kiswahili na uongozi wa kuigwa, Bi Nayaku anaendelea kuwasha taa ya matumaini kwa kizazi cha sasa na kijacho.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 20 Jul 2026 07:55:34

Madini muhimu yazidi kuvutia wawekezaji Pwani

WAWEKEZAJI mbalimbali wamezidisha juhudi za kufaidi kutokana na madini mengi Pwani yanayotegemewa ulimwenguni kutengeneza vifaa vya kielektroniki. Miongoni mwao ni kampuni ya Maboka Mining, ambayo iliwasilisha ripoti ya uchunguzi wa athari za kimazingira kwa Mamlaka ya Kitaifa ya Kusimamia Mazingira (NEMA) hivi majuzi. Kampuni hiyo inalenga kuchimba madini ya coltan, beryllium na cerium katika sehemu ya Mbuga ya Kitaifa ya Kora iliyo Kaunti ya Tana River. Madini hayo muhimu hutumiwa katika viwanda vya kutengeneza vifaa vya kisasa ikiwemo vyombo vya kielektroniki, ndege, silaha za kijeshi, vifaa vya kimatibabu, miongoni mwa mengine. Kampuni hiyo imependekeza kujenga kiwanda cha uchimbaji na usafishaji wa madini ghafi kwa gharama ya karibu Sh461 milioni. "Licha ya manufaa ya mpango huo, kuna pia uwezekano wa athari kwa mazingira," ripoti hiyo inasema. "Kutokana na uwepo wa madini katika eneo hilo, kumekuwa na uchimbaji unaofanywa na wachimbaji wadogowadogo wa madini hapo awali kwa njia inayoharibu ardhi. Shughuli za uchimbaji zinafaa kufanywa kwa muda mfupi iwezekanavyo kisha ardhi irudishwe katika hali yake halisi," ripoti ikaongeza. Katika Kaunti ya Kilifi, kampuni ya Leibra Investments Limited imewasilisha pendekezo la kuchimba madini ya manganese. Ombi hilo lilichapishwa kwenye gazeti rasmi la serikali na Waziri wa Madini, Uchumi wa Baharini na Masuala ya Ubaharia, Bw Hassan Joho, mnamo Ijumaa wiki iliyopita. Wananchi walipewa siku 42 kuwasilisha pingamizi lolote kwa Waziri. Manganese hutumiwa sana katika uzalishaji wa chuma, lakini katika miaka ya hivi majuzi, madini hayo yamethaminiwa zaidi ulimwenguni kwa matumizi katika utengenezaji wa betri za magari ya elektroniki. Kwa mujibu wa ripoti za biashara ya madini hayo, soko la manganese ulimwenguni linatarajiwa kukua kutoka dola bilioni 32.98 (Sh4.3 trilioni) mwaka huu hadi dola bilioni 45.35 (Sh5.9 trilioni) mwaka wa 2032. Mpango huo wa Kilifi ukiidhinishwa, utaongezea juhudi za Kenya kuchimba madini hayo kutoka Lali Hills, Kaunti ya Tana River. Wizara ya Madini ilikuwa imetangaza wito kwa wawekezaji kuwasilisha mapendekezo ya uchimbaji Lali Hills mapema mwaka huu, na kueleza kuwa madini ya manganese yamekuwa yakichimbwa kwa kiwango kidogo Kilifi. Serikali imekuwa ikiendeleza juhudi za kurekebisha sekta ya madini ili kuvutia uwekezaji huku ikiimarisha usalama, utunzaji mazingira na faida kwa jamii pamoja na nchi. Katika hotuba zake, Rais William Ruto amekuwa akisisitiza kwamba makubaliano yoyote ya uchimbaji madini lazima yahakikishe utengenezaji unafanywa humu nchini, tofauti na awali ambapo madini ghafi yalikuwa yakichimbwa na kupelekwa nje ya nchi. Hata hivyo, mpango mkubwa zaidi wa uchimbaji madini katika Mrima Hill, Kaunti ya Kwale, umekumbwa na misukosuko. Akiongea pembezoni mwa mkutano wa G7 nchini Ufaransa, Rais Ruto alisema kulikuwa na mpango wa makubaliano kati ya Kenya na Marekani wa kuchimba na kutumia madini ya Mrima. Kundi la wanaharakati lilielekea mahakamani kuomba mpango huo usitishwe, likidai kuwa makubaliano hayo yalijadiliwa bila kushirikisha umma. Eneo hilo lina madini ya niobium na mengine ambayo ni muhimu kwa teknolojia, ulinzi na viwanda yanayokadiriwa kuwa na thamani ya karibu dola bilioni 62 (Sh9.7 trilioni).

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 20 Jul 2026 06:55:02

Seneti yataka mkataba wa Sh80 bilioni kati ya Ruto, Sakaja ufutwe

SENETI imependekeza kusimamishwa kwa muda kwa makubaliano ya ushirikiano yenye thamani ya Sh80 bilioni kati ya Serikali ya Kitaifa na Serikali ya Kaunti ya Nairobi, ikisema yana vipengele visivyoeleweka na vinavyoweza kukiuka Katiba. Katika ripoti iliyowasilishwa bungeni, Kamati ya Seneti kuhusu Mahusiano kati ya Serikali Kuu na Kaunti ilisema makubaliano hayo yanaonekana kuhamisha majukumu ya kaunti kwa Serikali ya Kitaifa chini ya Kifungu cha 187 cha Katiba, huku yakifichwa kama ushirikiano wa kawaida chini ya Kifungu cha 189. Makubaliano hayo yenye vifungu 17 yalitiwa saini Februari 2026 katika Ikulu na kupewa jina la Mkataba wa Ushirikiano kati ya Serikali ya Kitaifa na Serikali ya Kaunti ya Nairobi. Kamati ilipendekeza makubaliano hayo yasitishwe hadi pande zote zitatue masuala yaliyoibuliwa na kuwasilisha ripoti yake ndani ya siku 60. Maseneta hao walieleza kuwa muundo wa uongozi uliowekwa unawapa wawakilishi wa Serikali ya Kitaifa mamlaka makubwa ya kusimamia sera, huku Gavana wa Nairobi Johnson Sakaja akiongoza tu kamati ya utekelezaji. Hali hiyo, walisema, haibainishi iwapo bado ni ushirikiano au ni uhamishaji wa majukumu ya kaunti. Kamati pia ilieleza kuwa makubaliano hayo hayafafanui chanzo cha fedha za kutekeleza mradi huo. Kiasi cha Sh80 bilioni kilichotajwa hakijafafanuliwa katika mkataba wenyewe, bali kilitajwa tu na Mkuu wa Mawaziri, Musalia Mudavadi na Gavana Johnson Sakaja walipofika mbele ya kamati. Aidha, ripoti hiyo ilibaini kuwa Sh270 milioni tayari zilitengwa katika bajeti ya mwaka wa fedha 2026/2027 kwa ajili ya kuboresha barabara za Nairobi, kazi ambayo ni jukumu la kaunti, lakini fedha hizo zitatumiwa moja kwa moja na wakala wa Serikali ya Kitaifa badala ya kupelekwa kwa kaunti. Kamati pia ilisema makubaliano hayo hayabainishi wazi wajibu wa kila upande wala kiwango cha mchango wa kifedha wa Serikali ya Kitaifa na Kaunti ya Nairobi, jambo linalofanya mipaka ya majukumu yao kutofahamika. Pia ilikosoa zoezi la ushirikishaji wa umma, ikisema lilifanyika baada ya makubaliano kutiwa saini badala ya kabla, kinyume na matakwa ya Kifungu cha 118 cha Katiba. Vilevile, Seneti ilisema makubaliano hayo hayatoi nafasi ya Bunge la Kaunti ya Nairobi au Seneti kusimamia matumizi ya mabilioni ya fedha za umma yatakayotumika kutekeleza majukumu hayo. Akijitetea mbele ya kamati, Gavana Sakaja alisema Nairobi ni jiji kuu la nchi na makao ya Serikali ya Kitaifa, hivyo haiwezi kulinganishwa na kaunti nyingine kwa sababu inahudumia wakazi milioni saba. Alisema mgao wa Sh33.8 bilioni ambao kaunti hupokea kutoka Serikali ya Kitaifa pamoja na mapato yake haitoshi kuhudumia mahitaji ya jiji hilo. Alitaja mradi wa maji taka wenye urefu wa kilomita 54 kila upande wa Mto Nairobi unaogharimu Sh50 bilioni, akisema kaunti isingeweza kuutekeleza bila usaidizi wa Serikali ya Kitaifa. Kwa upande wake, Bw Mudavadi alisema Serikali ya Kitaifa haina nia ya kudhoofisha ugatuzi bali inalenga kuimarisha uwekezaji katika miundombinu ya maeneo yenye wakazi wengi kama Kibera, Kasarani na Mathare. Seneti inatarajiwa kutoa uamuzi wa mwisho kuhusu mapendekezo ya kamati hiyo wiki ijayo.

read more