T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 10 Aug 2026 11:37:19

Raia walilia ugumu wa maisha Nigeria

ABUJA, Nigeria GRACE Adama huvaa hereni zake katika nyumba yake yenye vyumba viwili jijini Abuja kabla ya kuchukua mkoba na kuelekea kazini. Mwanamke huyo anayefanya kazi katika shirika lisilo la kiserikali la afya hupokea mshahara wa Sh12,870 kwa mwezi, karibu mara mbili ya kiwango cha chini cha mshahara Nigeria. Hata hivyo, Adama anasema maisha yanazidi kuwa magumu kwa sababu mshahara wake hauendani na kupanda kwa gharama ya maisha. "Nikilipwa leo, mshahara wangu hudumu wiki moja tu. Gharama ya maisha, nyumba, umeme, kila kitu kimepanda," akasema Adama. Maisha ya mamilioni ya raia wa Nigeria yamezorota katika miaka mitatu iliyopita tangu serikali ya Rais Bola Tinubu kutekeleza mageuzi makali, yakiwemo kuondoa ruzuku ya mafuta, kushusha thamani ya naira na kupunguza ruzuku ya umeme. Serikali na wawekezaji wanasema hatua hizo zilikuwa muhimu kuiepusha Nigeria na mgogoro mkubwa wa kifedha na hatimaye zingeleta manufaa. Lakini kwa wananchi, gharama zimepanda. Utafiti wa Shirika la SBM Intelligence unaonyesha gharama ya kupika mlo wa wali maarufu jollof rice imeongezeka zaidi ya mara mbili tangu Tinubu aingie madarakani. Bei ya petroli nayo imeongezeka mara sita baada ya ruzuku kuondolewa. Benki ya Dunia inakadiria kuwa zaidi ya nusu ya wananchi wa Nigeria waliishi katika umaskini mwaka jana, ikilinganishwa na karibu asilimia 42 mnamo 2022. Hali hiyo inatofautiana na matumaini ya wawekezaji. Thys Louw, meneja wa uwekezaji katika kampuni ya Ninety One, alisema wawekezaji hawajawahi kuwa na mtazamo mzuri kuhusu Nigeria kwa karibu miongo miwili. Soko la hisa la Nigeria limepanda karibu asilimia 60 mwaka huu, huku uwekezaji wa kigeni ukifikia kiwango cha juu cha miaka sita kwa kiasi cha Sh3 trilioni mwaka jana. Biashara na wananchi pia wanakabiliwa na mikopo ghali, huku kiwango kikuu cha riba kikiwa asilimia 26.5. Bei ya petroli Nigeria sasa ni karibu Sh153 kwa lita, kiwango kinachowalemea wananchi waliokuwa wamezoea mafuta ya bei nafuu. "Suluhisho kwangu ni serikali kupunguza bei ya mafuta," alisema Eji Uchenna, muuzaji wa chakula Lagos. Mnamo Juni, wafanyakazi wa serikali walikataa pendekezo la mshahara wa chini wa Sh9,500, wakitishia kugoma kote nchini. Adama amesema amepunguza matumizi, kuacha nyama na kuhamia nyumba ndogo, lakini bado hulazimika kukopa ili kulipa bili. Wakati huo huo, asilimia 80 ya raia wa Nigeria waliohojiwa na SBM Intelligence walisema nchi inaelekea upande usiofaa. Hata hivyo, upinzani uliogawanyika unaweza kumpa Tinubu nafasi ya kushinda uchaguzi ujao. "Serikali lazima ihakikishe ustawi unawafikia raia wote. Ukosefu wa usawa ukiendelea, hali hiyo huwa hatari," akasema Waziri wa Fedha Taiwo Oyedele.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 10 Aug 2026 10:55:21

Makosa katika ukanushaji wa sentensi zenye vitenzi '-ja', '-la', '-fa' na '-nywa'

KUKANUSHA ni kukataa, kukana, kutokubali au kupinga jambo fulani. Ili mwanafunzi akanushe sentensi kwa usahihi anafaa kuelewa hali na nyakati mbalimbali. Iwapo kukanusha viambishi vya nyakati na hali katika sentensi ni rahisi, baadhi ya wanafunzi huwa na changamoto wanapokanusha vitenzi vya silabi moja - kuja, kula, kufa na kunywa katika wakati uliopita. Aghalabu utapata sentensi kama vile: Watoto wale walikuja kwetu jana, ikiwa imekanushwa hivi: *Watoto wale hawakukuja kwetu jana. Ukanusho wa sentensi hii si sahihi. Silabi ku- imeongezwa katika kukanusha kitenzi walikuja. Ili kuisahihisha sentensi hiyo ifaavyo tunafaa kusema: Watoto wale hawakuja kwetu jana. Kosa hilo pia huwa la kawaida katika kukanusha kitenzi kula. Utapata sentensi: Wageni hao walikula matunda yote imekanushwa hivi: *Wageni hao hawakukula matunda yote. Ukanusho sahihi ni: Wageni hao hawakula matunda yote. Baadhi ya wanafunzi pia hupata changamoto wanapokanusha sentensi zenye vitenzi kufa na kunywa wakati uliopita. Mara kwa mara utapata sentensi kama vile: Wanyama wao walikufa wakati wa kiangazi. Mtoto wangu alikunywa chai, imekanushwa kwa kusema: *Wanyama wao hawakukufa wakati wa kiangazi. *Mtoto wangu hakukunywa chai. Ukanusho sahihi wa sentensi hizo ni: Wanyama wao hawakufa wakati wa kiangazi. Mtoto wangu hakunywa chai. Mwanafunzi mwenye changamoto katika kukanusha sentensi zenye vitenzi kula, kuja, kufa na kunywa katika wakati uliopita, anafaa kufanya mazoezi ya kuvitumia vitenzi hivyo kutunga sentensi katika wakati uliopita na kuzikanusha.

read more