T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 10 Aug 2026 06:55:26

Pengo la Sh33.5b tishio kwa uchaguzi 2027

TUME Huru ya Uchaguzi na Mipaka nchini (IEBC) inakabiliwa na pengo la Sh33.5 bilioni katika bajeti inayohitajika kuandaa na kuendesha uchaguzi mkuu wa 2027, huku mabadiliko ya kiteknolojia na upanuzi wa miundombinu yakiongeza gharama. Stakabadhi zilizowasilishwa Bungeni na IEBC, inayoongozwa na Erastus Ethekon, zinaonyesha kuwa tume hiyo imeomba jumla ya Sh74.8 bilioni kwa kipindi cha miaka mitatu ya maandalizi ya uchaguzi. Hata hivyo, serikali imetenga Sh41.3 bilioni pekee, na kuacha pengo la Sh33.5 bilioni ambalo IEBC inasema linaweza kuhatarisha maandalizi ya uchaguzi huru na wa kuaminika. Miongoni mwa maeneo yatakayoathirika ni malipo ya maafisa wa uchaguzi, ambayo yanahitaji Sh7.63 bilioni. Tume pia ina madeni ya Sh5.75 bilioni, mengi yakiwa ada za kisheria zilizotokana na chaguzi zilizopita. "Madeni haya yamekuwa yakijilimbikiza kwa muda na yataathiri vibaya shughuli za tume katika kuendesha uchaguzi mkuu wa 2027," ilisema IEBC. Kamati ya Bunge ya Sheria na Masuala ya Kikatiba (JLAC) imeonya Hazina ya Kitaifa kuwa upungufu huo unaweza kulemaza uwezo wa IEBC kutekeleza majukumu yake ya kikatiba. Hata hivyo, wabunge wameikosoa IEBC kwa baadhi ya vipaumbele vya matumizi, wakisema ni vya "ubadhirifu na visivyo na umuhimu". "Kwa nini IEBC inasisitiza kutumia Sh9.2 bilioni kununua vifaa vipya vya KIEMS wakati wabunge hawajapewa matokeo ya ukaguzi kuthibitisha iwapo vifaa vilivyopo vimepitwa na wakati?" akauliza Mbunge wa Rarieda Dkt Otiende Amollo. IEBC inahitaji zaidi ya Sh10.7 bilioni kununua vifaa vipya vya KIEMS na kubadilisha vile vilivyopitwa na wakati. Tume pia inapanga kuongeza vituo vya kupigia kura kutoka 46,229 vilivyotumika katika uchaguzi wa 2022 hadi 55,393, huku idadi ya wapigakura waliosajiliwa ikitarajiwa kufikia milioni 28.5 mnamo 2027. Wabunge pia wameonyesha wasiwasi kuhusu ongezeko la makadirio ya gharama za uchaguzi, ambayo yamebadilika kutoka Sh57 bilioni hadi Sh61 bilioni, Sh63.9 bilioni na hatimaye Sh74.8 bilioni. Kamati ya Bunge ya Usimamizi wa Utekelezaji wa Katiba imeitaka Hazina kushughulikia pengo hilo na kutoa ratiba ya wazi ya kutolewa kwa fedha ili shughuli za uchaguzi zitekelezwe kwa wakati. IEBC pia imeonya kuwa kutolipwa kwa madeni ya zamani kunaweza kuathiri uendeshaji wake, ikiwemo kesi za mahakamani na kusababisha wanaotoa zabuni kukataa au kujiondoa katika kutoa huduma. Vifaa vya KIEMS vilinunuliwa 2017 na kwa kuwa teknolojia hubadilishwa baada ya miaka 10, IEBC inasema inalazimika kupata vifaa vipya ili kuhakikisha uchaguzi wa 2027 unaaminika. Mtaalamu wa masuala ya uchaguzi Koki Muli, hata hivyo, amependekeza kupunguza vituo vya kupigia kura kwa nusu na kuruhusu hadi wapigakura 2,000 katika kila kituo ili kupunguza gharama. "Kwa kufanya hivyo, tunaweza kuruhusu angalau wapigakura 2,000 katika kila kituo. Hili halipaswi kutegemea Bunge kama ilivyo sasa. IEBC inaweza kuamua idadi ya wapigakura kwa kila kituo kiutawala," akasema Bi Muli.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 10 Aug 2026 05:55:17

Mbunge wa Emurua Dikirr aonya Gachagua asikanyage Bonde la Ufa

ZIARA inayopangwa na aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua Bonde la Ufa imezua joto la kisiasa baada ya Mbunge wa Emurua Dikirr David Keter kumwonya asithubutu kufika katika eneo hilo. Bw Keter ambaye alichaguliwa na UDA miezi miwili iliyopita, amesema Bw Gachagua si mgeni anayekaribishwa katika eneobunge hilo. Alirithi kiti hicho baada ya kifo cha aliyekuwa mbunge Johana Ngeno katika ajali ya helikopta Februari 28, 2026. Onyo hilo limekuja wiki moja baada ya Kiongozi wa Wengi katika Seneti Aaron Cheruiyot kuongoza wabunge kutoka eneo hilo kusema Bw Gachagua ana uhuru wa kutembelea eneo hilo. Hata hivyo, Bw Cheruiyot alimtaka Bw Gachagua asidhani mikutano yake itabadilika kuwa kura za DCP katika uchaguzi wa 2027. Bw Gachagua ametangaza mara kadhaa kuwa ataanza ziara yake Kusini mwa Bonde la Ufa Bomet, Kericho na Narok kabla ya kuelekea Kaskazini mwa Bonde la Ufa ambako atatembelea Nandi, Uasin Gishu, Elgeyo Marakwet, Baringo, Trans Nzoia na Pokot Magharibi. Baada ya Bonde la Ufa, kiongozi huyo wa DCP anatarajiwa kuelekea Magharibi kutafuta uungwaji mkono huku akilenga kulemaza umaarufu wa UDA na kampeni za Rais William Ruto. "Nataka kumwonya Bw Gachagua asithubutu kufika Emurua Dikirr kwa sababu hakaribishwi hapa. Afadhali aelekeze nguvu zake kwingine kwani hapa ni ngome ya UDA," akasema Bw Keter. Katika uchaguzi mdogo wa Emurua Dikirr, Bw Keter alipata kura 18,266 na kushinda, huku mgombea wa DCP Vincent Kibet Rotich akimaliza wa pili kwa kura 10,760. Hata hivyo, DCP imepata mafanikio katika Narok, jambo ambalo limeongeza matumaini ya Bw Gachagua kupenya ngome ya UDA. Katika uchaguzi mdogo wa udiwani Narok Mjini mnamo Novemba 2025, mgombea wa DCP Douglas Twala Masikonte alimshinda mwaniaji wa UDA Robert Kanyinke Ole Kudate kwa kura 6,007 dhidi ya 4,479. "Hakuna eneo la Bonde la Ufa linaloweza kugawanywa kisiasa kwa sababu watu wameelimika kuhusu haki zao. Wanaojaribu kuwazuia viongozi wa upinzani kufanya kampeni wakumbuke kuwa hawawezi kuzuia azma ya wananchi kufanya maamuzi yao," akasema Bw Rotich. Bw Keter pia amemshutumu Bw Gachagua kwa kuwatusi Wakalenjin huku akitafuta kura zao. "Haikubaliki kwetu kwamba Bw Gachagua amekuwa akimshambulia Rais William Ruto na watu wa jamii yake ya Kalenjin kila siku, akiwaita majina ya kila aina kila anapopata nafasi," akasema. Lakini Bw Cheruiyot alisema Bonde la Ufa haiwezi kuwafungia milango viongozi wa upinzani kwa kuwa wakazi wake ni wakarimu. Seneta huyo alisema wakazi watampokea Bw Gachagua lakini wasitarajie kura. Seneta wa Uasin Gishu Jackson Mandago pia alimkaribisha Bw Gachagua lakini akamtaka asichochee migawanyiko. Bonde la Ufa imewahi kukumbwa na ghasia za kisiasa katika chaguzi za 1992, 1997 na 2007, ambapo mamia ya watu waliuawa, wengine kujeruhiwa na maelfu kulazimika kuyahama makazi yao. Bw Gachagua analenga kuvutia jamii ya Kipsigis, akisema inafanana na jamii za Mlima Kenya kwa kuwa ni waaminifu lakini hawasahau viongozi wanaowasaliti.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 10 Aug 2026 04:55:56

Mbadi: Nitaendelea kuvumisha ODM na Tutam!

WAZIRI wa Fedha, John Mbadi amesema hataacha kushiriki siasa za ODM licha ya shinikizo kuwa maafisa wa serikali wajiepushe na siasa za moja kwa moja kuelekea uchaguzi wa 2027. Bw Mbadi alisema atatumia wikendi zake kuimarisha ODM na kuhakikisha chama hicho kinapata ushindi katika uchaguzi ujao. "Jumamosi na Jumapili zote ni siku zangu za mapumziko. Nitatumia siku hizo kushiriki siasa, hasa siasa za ODM," akasema Bw Mbadi. Waziri huyo, aliwahi kuwa mwenyekiti wa ODM kwa miaka 10 kabla nafasi hiyo kuchukuliwa na Gavana wa Homa Bay Gladys Wanga. Bw Mbadi alisema ODM inaendelea kuwa na umuhimu katika siasa za Kenya licha ya vyama vingine vilivyoanzishwa baadaye kusambaratika. Akizungumza katika hafla ya mchango eneobunge la Ndhiwa, Bw Mbadi alisema hatakaa kimya na kuacha ODM iporomoke. Alimwahidi Bi Wanga msaada wake kuhakikisha ODM inapata zaidi ya wabunge 100 katika uchaguzi wa 2027. "Nitakuunga mkono (Wanga) kuhakikisha ODM inapata zaidi ya wabunge 100 katika Bunge la Kitaifa. Nitatembea nawe," akasema Bw Mbadi. Waziri huyo alisema atashirikiana na viongozi wengine, akiwemo kiongozi wa ODM Dkt Oburu Oginga, kuhakikisha chama kinapata magavana wengi na wajumbe wengi wa mabunge ya kaunti. "Nitawapa msaada unaohitajika pamoja na kiongozi wetu wa chama Dkt Oburu Oginga kuhakikisha ODM inapata magavana wengi na madiwani wengi katika mabunge ya kaunti. Tutafanya chochote kinachohitajika kuunga mkono ODM," akaongeza. Bi Wanga alisema ODM inalenga kushinda zaidi ya viti 127 vya ubunge na imeandaa mikakati ya kushinda maeneo ambayo imeyabaini kuwa na nafasi nzuri. "Sisi kama kikosi cha ODM tuko kazini. Tuko imara tunapoelekea mbele na wakati huu tutapata zaidi ya viti 100 vya ubunge," akasema. Gavana huyo pia alisema ODM haitashirikiana na viongozi wanaohusishwa na aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua, akisema chama kinaweza kujadiliana na UDA pekee. "Ndiyo maana hatuwezi kuwa upande moja Gachagua. Anaeneza siasa za ubaguzi, siasa za makabila makubwa na madogo," akasema. Bw Mbadi pia alimshambulia Bw Gachagua akisema siasa za kikabila haziwezi kuwa msingi wa uongozi wa kitaifa. "Huwezi kuwa kiongozi ambaye anaendelea kusema unataka kuwa rais kwa sababu jamii yako ina kura nyingi. Unataka kuongoza jamii yako au nchi nzima? Huyo si kiongozi ambaye tunaweza kushirikiana naye," akasema. Seneta Moses Kajwang alisema ODM bado ina nguvu nyingi Homa Bay na akawahimiza wakazi kujiandikisha kama wapigakura ili kuimarisha chama. "Tunataka kujenga Kenya mpya ambako kila mtu ana haki ya kupata huduma. Ndiyo maana tulimpiga kura ya kumwondoa Gachagua. Alikuwa akisema baadhi ya mambo yamehifadhiwa kwa watu wachache na hilo si sawa," akasema. Seneta huyo pia aliwataka wakazi wa Nyanza kuendelea kumuunga mkono Rais Ruto, akisema serikali imeanzisha miradi ya maendeleo katika eneo hilo baada ya kifo cha Raila Odinga. "Hatutaweza kamwe kumpa kisogo na hatuna nia ya kumfuata James Orengo au Rigathi Gachagua. Viongozi kutoka eneo hili wamekubali kufanya kazi pamoja kwa ajili ya maendeleo," alisema. Mbunge wa Homa Bay Mjini Peter Kaluma aliwataka wafuasi wa Linda Mwananchi kuepuka lugha ya matusi wanapopanga kuandaa mkutano wikendi ijayo.

read more