taifaleo.nation.co.ke
@taifaleo Wed, 29 Jul 2026 07:55:41
Mashine hii mahuluti inafanya shughuli kibao shambani kuwa rahisi
KILIMO cha usahihi [Precision Agriculture kwa Kimombo] kinaendelea kupata nguvu barani Afrika huku teknolojia zake za utekelezaji zikinuia kuwasaidia wakulima wadogo kuongeza kiwango cha uzalishaji mazao kwa kutumia mashine nyepesi na rahisi ila zenye uwezo mkubwa wa utendaji. Moja ya teknolojia bunifu zilizovutia wakati wa makala ya 12 ya Maonyesho ya Teknolojia za Kilimo Afrika (Agritec Africa) wiki jana ni mashine inayoweza kufanya kazi anuwai za shambani. Mashine hiyo Multipurpose Power Tiller imebuniwa na mjasiriamali barobaro kutoka India, Shubham Patel, ambaye ni mkurugenzi wa kampuni ya Alphachem yenye makao yake Gujarat. "Mashine hii inampa mkulima uwezo wa kuendesha shughuli mbalimbali kwa kutumia kifaa kimoja badala ya kununua vingi tofauti," Patel, 22, aliambia Akili Mali wakati wa maonyesho hayo yaliyofanyika Juni 17 hadi 19 katika jumba la mikutano la kimataifa la Kenyatta (KICC), Nairobi. Mashine hiyo inaweza kutayarisha shamba, kulima, kupanda mbegu kwa kuzingatia nafasi na kina sahihi, kunyunyiza dawa ya kuua wadudu na magonjwa, kukatakata mimea ya malisho na hata kupiga maji kwa ajili ya unyunyizi. Hali kadhalika, mtambo huu unaweza kuunganishwa kwa vifaa vya upanzi wa mimea kama mahindi, mtama, vitunguu, njugu na vitunguu. Patel aeleza kuwa alitumia zaidi ya miaka mitatu na nusu kufanya utafiti na kuboresha mashine yake kabla kuizindua rasmi sokoni mwaka jana. Anasema madhumuni yake yalikuwa kutengeneza mashine inayowezesha wakulima kufanya kazi kwa wakati unaofaa, jambo ambalo ni msingi wa kilimo cha usahihi. "Wakulima wengi wadogo hawawezi kumudu gharama ya kununua au kukodi trekta na mashine kwa kila kazi. Mashine hii inawawezesha kufanya shughuli nyingi kwa kutumia kifaa kimoja na hivyo kupunguza gharama za uzalishaji," asema. Alihoji kwamba visa vya ucheleweshwaji wa shughuli za kilimo kama kulima, kupanda au kupalili hutokana pakubwa na wakulima kusubiri mashine za kukodi. Power Tiller hii hutumia injini ya dizeli na inaweza kuchapa kazi katika ekari 10 hadi 15 kwa siku kutegemea shughuli inayotekelezwa. "Pia imeundwa kwa vipuri vinavyopatikana kwa urahisi na mchakato wake wa utengenezaji ni wa kawaida tu," alieleza Patel. Kwa sasa Alphachem huunda karibu mashine 100 kila mwezi. Wakati wa maonyesho ya Agritec Africa 2026 mashine hiyo ilikuwa ikiuzwa kwa bei ya Sh420,000 ikiwa na vifaa vyake vyote. Mkurugenzi huyo alisema licha ya bei hiyo kuonekana kubwa ni nafuu kuliko kununua mashine tofauti za kulima, kupanda, kunyunyizia dawa, kukata mimea ya malisho na kupiga maji. Alidokeza kuwa wazo la kubuni mashine hiyyo lilitokana na ziara alizofanya katika nchi mbalimbali za Afrika. Alibaini kuwa mashamba mengi yanaendelea kugawanywa kuwa madogo kutokana na urithi wa kifamilia, hali ambayo imefanya matumizi ya matrekta makubwa kutofaa kwa wakulima wengi wa mashamba madogo. "Kilimo cha usahihi kinahitaji mashine zinazoendana na saizi ya shamba na zinazoweza kutekeleza kazi kwa urahisi na ufanisi pasipo kuongezea mkulima gharama," akaongeza. Waziri wa Kilimo na Mifugo Mutahi Kagwe, ambaye alifungua rasmi maonyesho hayo, alihimiza wakulima kukumbatia teknolojia na mashine za kisasa ili kuongeza uzalishaji wa mazao na mapato, jambo ambalo pia litavutia vijana kuingia kwenye sekta ya kilimo kama biashara. "Mashine za bei nafuu zinaweza kununuliwa au kukodishwa na vyama vya ushirika au makundi ya wakulima, na hivyo kurahisisha upatikanaji wa huduma za kisasa za kilimo," Kagwe alisema. Mbali na mashine hiyo Alphachem pia huuza pampu za kupiga maji, mashine za kukatakata malisho na vifaa vya kupanda mbegu katika nchi mbalimbali za Afrika ikiwemo Kenya, Uganda, Tanzania, Zambia, Ghana, Angola, Malawi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo (DR Congo).
read moreOther Headlines
taifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 1 hours ago
Wizara sasa yabadilisha kalenda ya elimu kuanzia mwaka wa 2027 kukabili migomo
WIZARA ya elimu imepanga upya kalenda ya shule ya mwaka wa 2027 huku ikirefusha likizo za katikati ya muhula na kubadilisha vipindi vya likizo katika mabadiliko yaliyofuatia ghasia zilizoshuhudiwa shuleni katika muhula wa pili 2026. Kalenda mpya inapunguza muhula wa pili kutoka wiki 14 hadi wiki 13 katika viwango vyote vya shule na kuongeza muhula wa tatu kutoka wiki tisa hadi 10. Wanafunzi pia watakuwa na likizo ndefu zaidi za katikati ya muhula huku likizo ya Februari ikiongezeka kutoka siku tano hadi tisa kwa shule za chekechea, msingi na sekondari ya msingi, na siku 10 kwa sekondari ya juu na shule za upili. Likizo ya katikati ya muhula mnamo Juni itaongezeka vilevile kutoka siku tano hadi siku 11 kwa shule za msingi na sekondari msingi, na siku 12 kwa sekondari ya juu na sekondari. Mabadiliko hayo yamefuatia tangazo alilotoa Waziri wa Elimu Julius Ogamba Juni kwamba Wizara itaainisha kalenda ya shule kuhakikisha usawazishaji wa muda wa kusoma, baada ya ghasia zilizoathiri shule 204. Wizara ilihusisha baadhi ya machafuko na uchovu kwa wanafunzi, ikiwemo masuala mengine kama vile shinikizo la mtihani, changamoto za uongozi, hali duni za bweni, shinikizo la wanarika na matumizi ya dawa za kulevya. Oktoba, Ogamba aliteua timu ya wanachama 52 kutoka taasisi mbalimbali iliyoongozwa na Profesa Peter Mulwa Mbithi, kuchunguza kiini cha ghasia na kupendekeza mageuzi ya kuboresha maslahi, usalama na nidhamu kwa wanafunzi. Chini ya kalenda mpya, kalenda ya masomo 2027 itaanza Januari 4 ambapo shule za chekechea, msingi na sekondari ya msingi zitafunga kwa muhula wa pili Aprili 9, baada ya wiki 14.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 2 hours ago
Waziri Joho arejea shuleni, aendea digrii ya uzamili na kupuuzilia mbali kejeli za D-
WAZIRI wa Madini, Uchumi wa Bahari na Masuala ya Ubaharia, Bw Hassan Joho, ametoa changamoto kwa vijana wajitahidi maishani, huku ikifichuka kwamba anaendeleza masomo ya uzamili katika Chuo Kikuu cha Kiufundi cha Mombasa (TUM). Naibu Chansela wa chuo hicho, Profesa Laila Abubakar, alithibitisha Bw Joho ni mwanafunzi katika chuo hicho licha ya majukumu yake mazito katika Baraza la Mawaziri. Duru katika chuo hicho zilisema anasomea shahada ya uzamili katika Masomo ya Maendeleo, akiwa anakamilisha mwaka wake wa kwanza huku mitihani ikiendelea. Kozi hiyo huchukua miaka miwili. Kwa miaka mingi, Bw Joho amekuwa akikejeliwa kwa kupata alama ya D- kwenye mtihani wake wa kitaifa wa kidato cha nne (KCSE). Hata hivyo, amekuwa akieleza safari yake kama ushahidi wa uvumilivu, akitaja umaskini na changamoto za kifedha alizokabiliana nazo akiwa kijana kuwa sababu kuu zilizochelewesha masomo yake. Akizungumza chuoni humo Jumanne, Bw Joho alitafakari kuhusu gharama ya kupoteza muda na vikwazo vya kimuundo vinavyowakabili vijana kutoka familia zisizojiweza. "Muda unaweza kuwa na gharama kubwa kwa baadhi ya watu, kiasi cha kubadilisha maisha yao kabisa. Niulizeni mimi, mtu ambaye alipata fursa ya kuendelea na elimu ya juu akiwa mtu mzima," alisema Bw Joho. Alieleza jinsi umaskini unavyowalazimu vijana wengi kufanya kazi kabla ya kuendelea na masomo, akisimulia masaibu yake mwenyewe alipokuwa shule ya upili ambapo alilazimika kusawazisha kazi na masomo. "Nilifanya kazi nilipokuwa shule ya upili. Kwa kweli, siku nitakapoandika kitabu changu, nitaeleza kisa hicho kwa undani. Nilikuwa na makubaliano mazuri na mkuu wa shule. Nilimwambia 'bwana, usijisumbue kunihusu, usinifukuze' kwa sababu bado nilikuwa nikiondoka shuleni mapema tofauti na wanafunzi wengine. Kwa nini? Kwa sababu nilihitaji kufanya kazi kujiongezea kipato," alifichua. Aliwahimiza vijana kushiriki katika siasa bora ili kusaidia kuunda sera zitakazowalinda vizazi vijavyo dhidi ya changamoto kama hizo. Wakati wa kuhojiwa na Kamati ya Bunge la Kitaifa ya Uteuzi mwaka 2024 kuhusu uteuzi wake katika Baraza la Mawaziri, Bw Joho alizungumzia kwa uwazi historia yake ya elimu mbele ya jopo lililoongozwa na Spika wa Bunge Moses Wetang'ula. Aliwaambia wabunge kuwa alipata alama ya D- (minus) katika KCSE mwaka wa 1993 katika Shule ya Upili ya Serani, akieleza kuwa changamoto za kijamii na kiuchumi zilimwathiri kielimu. Baada ya mitihani yake ya KCSE mwaka 1993, changamoto za kifedha zilimlazimu Bw Joho kuchelewesha kujiunga na masomo ya baada ya sekondari. Baadaye alifuata mkondo rasmi wa elimu, akihitimu kozi ya cheti katika usimamizi wa biashara mwaka 2008 na diploma ya usimamizi wa rasilimali watu mwaka 2007. Baadaye alipata Shahada ya Usimamizi wa Biashara kutoka Chuo Kikuu cha Kampala mwaka wa 2013 na shahada ya pili kutoka Gretsa University mjini Thika. Kabla ya kujiunga na TUM, Bw Joho pia alisomea uongozi wa umma katika Harvard Kennedy School of Government. Akizungumzia maswali ya mara kwa mara kuhusu vyeti vyake vya elimu wakati wa kuhudumu kama Mbunge wa Kisauni (2007–2013) na Gavana wa Mombasa (2013–2022), Bw Joho alisema viongozi hushukiwa bila haki, akisisitiza kuwa njia zisizo za kawaida za kupata elimu zinaweza pia kutoa viongozi waliohitimu kikamilifu.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 3 hours ago
Wimbi la kuhama vyama lashika kasi kuelekea 2027
VIONGOZI wa kisiasa wameanza kuhama vyama kwa wingi huku uchaguzi mkuu wa Agosti 10, 2027 ukikaribia, kila mmoja akitafuta tiketi ya chama anachoamini kitampa nafasi nzuri ya kushinda. Katika siku za hivi majuzi, makao makuu ya vyama mbalimbali yamekuwa na shughuli nyingi, huku viongozi na wanasiasa wanaotaka kuwania nyadhifa tofauti wakipokelewa kutoka vyama pinzani. ODM ni miongoni mwa vyama vinavyopokea wageni wengi, kikilenga kuimarisha ushawishi wake kote nchini licha ya kuwa kitashiriki uchaguzi wa kwanza bila mwanzilishi wake, marehemu Raila Odinga. Naibu Kiongozi wa ODM ambaye pia ni Gavana wa Kisii Simba Arati amesema chama hicho hakitaisha kufuatia kifo cha Raila, kama baadhi ya wapinzani wake wanavyodai. Arati alisema ODM bado kina nguvu na milango yake iko wazi kwa wanasiasa wanaotaka kujiunga nacho. "ODM kiko imara sana na tunawaambia wasubiri waone. Tuko tayari kupokea wanachama zaidi. Wiki ijayo tutapokea wabunge saba ambao wameonyesha nia ya kujiunga nasi kutoka vyama vingine," alisema. Miongoni mwa viongozi waliojiunga na ODM ni aliyekuwa Seneta wa Pokot Magharibi Samuel Poghisio, aliyeondoka Kanu ya Gideon Moi akiwa ameandamana na madiwani saba walio mamlakani pamoja na wagombeaji wengine. Poghisio alisema analenga kuwania ugavana wa Pokot Magharibi kwa tiketi ya ODM katika uchaguzi ujao. Alisema chama hicho kina historia nzuri katika eneo hilo na kina nafasi ya kushinda viti vingi vya kisiasa. "ODM imekuwa chama chenye nguvu Pokot Magharibi. Si mara yangu ya kwanza kuvaa rangi ya chungwa. Nilikuwa mmoja wenu miaka iliyopita kabla ya ODM kugawanyika na nilikuwa mwenyekiti wa kitaifa wa ODM-Kenya. Sasa tunataka kuwezesha ODM kupata ugavana, madiwani 20 na wabunge wanne," alisema. Hata hivyo, Poghisio alisisitiza kuwa eneo hilo litaunga mkono azma ya Rais William Ruto kutetea kiti chake mwaka 2027. Kuhamia kwa Poghisio na wenzake ODM kulifuatia kupokelewa kwa Gavana wa Nairobi Johnson Sakaja, aliyehama UDA ya Rais Ruto. Mbunge wa Samburu Magharibi Naisula Lesuuda, aliyechaguliwa kwa tiketi ya Kanu, pia ameonyesha nia ya kujiunga na ODM. Silas Jakakimba naye alipokelewa rasmi ODM baada ya kuondoka UDA. Anatarajia kuwania ubunge Suba Kaskazini mwaka 2027, kiti kinachoshikiliwa na Millie Odhiambo. Huku ODM ikipokea wanachama wapya, chama cha Movement for Democracy and Growth (MDG) kinachoongozwa na Mbunge wa Gem David Ochieng pia kimekuwa kikivutia wanasiasa. Mnamo Jumanne kilipokea wabunge Oku Kaunya wa Teso Kaskazini na Joseph Oyula wa Butula, ambao walichaguliwa kupitia ODM. Chama cha Democracy for the Citizens Party (DCP) cha aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua pia kinatarajiwa kupokea wagombeaji kutoka vyama vingine. Gachagua amedai kuwa wabunge kadhaa waliochaguliwa kwa tiketi ya UDA wanasubiri muda mwafaka wa kuhamia upande wake. Katika kaunti ya Nairobi, wabunge wote watatu wa Jubilee waliochaguliwa katika uchaguzi uliopita wametangaza kuwa watatetea viti vyao kupitia DCP. Hao ni Yusuf Hassan wa Kamukunji, Mark Mwenje wa Embakasi ya Kati na Amos Mwago wa Starehe. Mbunge wa Kariobangi Kaskazini James Gakuya, aliyechaguliwa kupitia UDA, pia ameonyesha nia ya kutafuta tiketi ya DCP kuwania ugavana wa Nairobi. Wakati huohuo, vuguvugu la Linda Mwananchi Movement (LMM) linaloongozwa na Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna linatarajiwa kuvutia wagombeaji wapya. Winnie Odinga, binti wa Raila na mwakilishi wa Kenya katika Bunge la Afrika Mashariki (EALA), ameashiria uwezekano wa kuwania useneta Nairobi mwaka 2027 kupitia ODM au Linda Mwananchi. Hata hivyo, bado hajafanya uamuzi kuhusu chama atakachotumia, huku akiwaomba wafuasi wake na wanaomfuatilia mitandaoni kumsaidia kuchagua chama kinachofaa. Mabadiliko haya yanaashiria kuwa safari ya kuwania tiketi za vyama imeanza mapema, huku wanasiasa wakipima nguvu za vyama na nafasi zao za kisiasa kabla ya uchaguzi wa 2027.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 4 hours ago
Kalonzo aingia baridi baada ya Gachagua kumkaribisha Ngilu nyumbani Wamunyoro
USHIRIKIANO unaochipuka kati ya kiongozi wa DCP Rigathi Gachagua na Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna huenda ukazua ushindani mpya wa kisiasa katika ngome ya kiongozi wa Wiper Kalonzo Musyoka, baada ya aliyekuwa Gavana wa Kitui Charity Ngilu kuingia kwenye hesabu za upinzani kuelekea uchaguzi wa 2027. Mkutano wa Gachagua na Ngilu nyumbani kwake Wamunyoro Jumanne umeibua maswali kuhusu mikakati ya kuunganisha Mlima Kenya, Magharibi na maeneo ya Kusini Mashariki ili kuunda muungano wenye nguvu za kumkabili Rais William Ruto. Gachagua alilinganisha mazungumzo hayo na muungano wa National Rainbow Coalition (NARC) uliofanikisha kuondoa KANU madarakani mwaka 2002 baada ya kutawala kwa miaka 40. Alikumbuka jinsi aliyekuwa rais marehemu Mwai Kibaki alivyoshirikiana na marehemu Michael Kijana Wamalwa wa Magharibi, huku Ngilu akiwa miongoni mwa viongozi walioungana kumng'oa KANU. Washirika wa Gachagua na Sifuna wanasema wanataka kufufua mkakati huo kupitia kile wanachokiita "Muungano wa Milima", unaolenga kuunganisha Mlima Kenya na eneo la Mlima Elgon, ambako Sifuna ana ngome yake ya kisiasa. Aidha, wanataka kupanua ushawishi wao katika Kusini Mashariki, eneo ambalo Kalonzo amekuwa na ushawishi mkubwa kupitia chama cha Wiper. Mmoja wa maafisa wa kambi hiyo aliambia Taifa Leo kuwa wanatambua uwezo wa kura za Mlima Kenya na Magharibi na wanataka maeneo hayo yawe nguzo za muungano wao. Alidokeza kuwa Ngilu anaweza kusaidia kuvutia wafuasi wa Kusini Mashariki iwapo Kalonzo hatakubaliana na mpango wao. Hata hivyo, hatua ya Ngilu kukutana na Gachagua imezua hasira katika kambi ya Kalonzo. Seneta wa Kitui Enoch Wambua alimshutumu Ngilu kwa kutaka kudhoofisha azma ya Kalonzo kuwania urais. Alimtaja kama mwanasiasa anayebadilisha misimamo kwa manufaa binafsi na kudai mkutano wa Wamunyoro ulilenga kuunda kituo kingine cha nguvu za kisiasa kushindana na Wiper eneo hilo. Wambua pia alidai Ngilu aliwahi kushirikiana na wapinzani wa Kalonzo katika uchaguzi uliopita ili kushinikiza uwezo wake wa kuwa naibu wa marehemu Raila Odinga upimwe kupitia kinachofahamika kama mahojiano. Lakini Seneta wa Makueni Dan Maanzo alimtetea Ngilu, akisema bado ni sehemu ya mashauriano ya upinzani na hakuna njama iliyofichwa katika mkutano huo. Maanzo alionya kuwa hakuna jamii moja au mbili zinazoweza kushinda uchaguzi wa urais pekee, akisema upinzani haupaswi kupoteza chama, mgombeaji au hata kura moja. Naibu Kiongozi wa DCP Cleophas Malala amekuwa akitetea muungano wa Mlima Kenya na jamii ya Mulembe, akisema lengo ni kuunganisha wapinzani ili kumbwaga Ruto. Hata hivyo, Gachagua amejitenga na matamshi ya Malala, akisema hayawakilishi msimamo rasmi wa chama. Mvutano mwingine unahusu nani anafaa kuongoza upinzani katika uchaguzi wa 2027. Wakati wa uzinduzi wa makao makuu ya Linda Mwananchi, Kalonzo alionya dhidi ya kutangaza mgombeaji mapema kabla ya mashauriano na taratibu rasmi za vyama kukamilika. Alisema Sifuna anafaa kusubiri uamuzi wa Kongamano la Kitaifa la Wajumbe wa Linda Mwananchi Movement (LMM) lililopangwa Novemba 13. Kwa upande wake, viongozi wa Wiper katika Pwani wamesisitiza kuwa Kalonzo anapaswa kuwania urais mwenyewe iwapo hatapewa tiketi ya pamoja ya upinzani, wakipinga uwezekano wa kuwa mgombeaji mwenza wa kiongozi mwingine. Mkutano wa Ngilu na Gachagua kwa hivyo umeongeza mwelekeo mpya katika mazungumzo ya upinzani. Hata hivyo, bado hakuna makubaliano rasmi kuhusu mgombeaji mmoja, ugavi wa nafasi za uongozi au muundo wa muungano. Wachambuzi wanasema changamoto kubwa kwa wapinzani ni kugeuza mikutano na kauli za kisiasa kuwa makubaliano yatakayoruhusu viongozi wenye matarajio tofauti kufanya kazi pamoja bila kudhoofisha ngome zao.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 5 hours ago
Utafiti wabaini kaunti ambazo biashara hunawiri kwa urahisi, na hurekodi pato nzuri
WANAOENDESHA biashara katika kaunti za Tana River, Pokot Magharibi, Kajiado na Mandera wana nafasi kubwa ya kupata mapato ya zaidi ya Sh50,000 kwa mwezi kuliko wenzao katika maeneo mengine nchini. Utafiti mpya wa Shirika la Kitaifa la Takwimu (KNBS) unaonyesha kuwa kaunti hizo zinaongoza kwa idadi ya biashara za familia zilizo na mapato yanayozidi kiwango hicho kila mwezi. Katika utafiti wa Kenya Mini Demographic and Health Survey wa 2025-2026, Tana River inaongoza kwa asilimia 32.3 ya biashara za familia zinazoingiza zaidi ya Sh50,000 kila mwezi. Hii ina maana kuwa karibu biashara moja kati ya tatu katika kaunti hiyo huingiza kiasi hicho, sawa na angalau Sh600,000 kwa mwaka. Pokot Magharibi inashika nafasi ya pili kwa asilimia 25.4, ikifuatiwa na Kajiado kwa asilimia 22.3 na Mandera kwa asilimia 20.3. Hizi ndizo kaunti nne pekee nchini ambako zaidi ya biashara moja kati ya tano zinazoendeshwa na familia huingiza mapato yanayozidi Sh50,000 kwa mwezi. Matokeo hayo yanaonyesha kuwa biashara za familia katika maeneo hayo zina uwezo mkubwa wa kuzalisha mapato ikilinganishwa na sehemu nyingine za nchi. KNBS inasema biashara zinazopata wastani wa Sh50,000 au zaidi kwa mwezi zinapatikana katika asilimia 15 ya familia za mijini, ikilinganishwa na asilimia sita ya familia za mashambani. Utafiti huo ulifanywa kati ya Novemba mwaka jana na Februari 2026, ukihusisha familia 26,380 kote nchini. Ulijikita katika masuala mbalimbali yakiwemo afya, hali ya maisha na shughuli za kiuchumi za familia. Kaunti nyingine zilizo na biashara nyingi zenye mapato ya zaidi ya Sh50,000 ni Kericho, Nyandarua, Nairobi, Kiambu, Machakos na Marsabit. Katika Kericho, biashara 13 kati ya 74 zilizoshiriki utafiti zilikuwa zikipata kiasi hicho. Nyandarua ilikuwa na biashara sita kati ya 33, huku Nairobi ikiwa na biashara 226 kati ya 1,338. Kiambu ilirekodi biashara 58 kati ya 383, Machakos 27 kati ya 179, huku Marsabit ikiwa na asilimia 13.7 ya biashara zilizofanyiwa utafiti. Licha ya baadhi ya kaunti kuwa na biashara zinazopata mapato makubwa, utafiti unaonyesha kuwa biashara nyingi za familia nchini bado zinapata kiasi kidogo. KNBS ilisema asilimia 34 ya biashara za familia nchini ziliripoti mapato ya wastani ya Sh5,000 au chini kwa mwezi. Biashara zilizokuwa zikijizolea kati ya Sh10,000 na Sh19,999 zilichangia asilimia 22, huku zile zilizopata kati ya Sh20,000 na Sh49,999 zikiwa asilimia 21. Kwale inaongoza kwa kuwa na biashara nyingi zaidi zinazopata chini ya Sh5,000 kwa mwezi, huku asilimia 64.6 ya biashara zilizoshirikishwa katika utafiti katika kaunti hiyo zikiangukia kundi hilo. Turkana inafuatia kwa asilimia 61.3, Busia ikiwa na asilimia 60.4, Kilifi asilimia 56.2 na Tharaka Nithi asilimia 56. Kaunti nyingine zenye idadi kubwa ya biashara zinazopata mapato hayo madogo ni Wajir kwa asilimia 54.1, Siaya (53), Bungoma (52.2), Samburu (51.4) na Kakamega (50.2). Hii ina maana kuwa biashara hizo hupata chini ya Sh170 kwa siku, au chini ya Sh60,000 kwa mwaka. Utafiti huo pia unaonyesha kuwa familia moja kati ya tano nchini inaendesha biashara, ikiwemo uzalishaji wa bidhaa na utoaji wa huduma kwa lengo la kupata mapato. Ingawa biashara nyingi za familia ziko maeneo ya mashambani, biashara kubwa kubwa zaidi ziko mijini, ambako robo ya familia zina angalau mwanachama mmoja anayeshughulika na biashara. Turkana inaongoza kwa asilimia 42.7 ya familia zinazoendesha biashara, ikifuatiwa na Kisumu kwa asilimia 33, Homa Bay (32.1) na Migori (31.8). KNBS ilibaini pia kuwa uwezekano wa familia kuendesha biashara huongezeka kadiri hali yake ya kiuchumi inavyokuwa bora. Katika familia zilizo katika kundi la chini zaidi la utajiri, ni asilimia 10 pekee zinazoendesha biashara, ikilinganishwa na asilimia 27 katika kundi la familia tajiri zaidi. Matokeo haya yanaonyesha tofauti kubwa katika uwezo wa biashara za familia kuzalisha mapato, huku baadhi ya maeneo yakirekodi mafanikio makubwa na mengine yakikabiliwa na mapato duni.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 15 hours ago
Hofu Garissa baada ya mwanamume kulazimishwa kumeza msumari
WAKAZI wa Garissa wanaishi kwa hofu kufuatia ongezeko la mashambulizi ya magenge, huku mwanamume mmoja akilazimishwa kumeza msumari wa urefu wa inchi nne ili asikatwe kwa mapanga. Daniel Musyoka, 38, mfanyakazi wa vibarua, alisema alishambuliwa mnamo Oktoba 26 alipokuwa akirejea nyumbani kutoka kazini eneo la Madogo, Kaunti ya Tana River. Alisimulia kuwa wanaume wanne waliokuwa wameficha nyuso zao walimnyang'anya Sh420 na sigara nne, kabla ya kutaka pesa zaidi. Mmoja wao alimpa msumari na kumtaka achague kuumeza au kukatwa vipande kwa mapanga. Musyoka alimeza msumari huo akihofia maisha yake. Siku nne baadaye alifika Hospitali ya Rufaa ya Garissa ambako eksirei ilionyesha msumari ulikuwa umesafiri karibu mfumo mzima wa chakula. Daktari Naibei Abdon alisema msumari ulikuwa kwenye utumbo mpana na mgonjwa hakuwa hatarini, hivyo madaktari walikuwa wakifuatilia hali yake bila ya upasuaji. Wakati huo huo, Amos Aura amelazwa hospitalini akiwa amevunjika mguu baada ya kushambuliwa na vijana waliomnyang'anya simu na pesa. Anahitaji Sh40,000 kufanyiwa upasuaji. Hofu imeongezeka pia baada ya mwili wa mwendesha bodaboda Jackson Wambua, 24, kupatikana Modika siku tano baada ya kutoweka. Polisi wanachunguza mauaji yake na wanasema pikipiki yake iliibwa. Polisi wanasema uchunguzi unaendelea kubaini waliohusika na mashambulizi hayo na kukabiliana na magenge yanayotishia usalama wa wakazi.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 17 hours ago
Man United yazinduka usingizini na kung'ata mtu hatimaye
BAYERN Munich na Paris Saint-Germain (PSG) zimeimarisha matumaini yao ya kutwaa taji la Klabu Bingwa Ulaya (UEFA) baada ya kupata ushindi mnono dhidi ya Atletico Madrid na Villarreal mtawalia Jumanne usiku. Manchester United ilionyesha juhudi za kupambana kwa kurejea kutoka nyuma kwa mabao mawili na kuichapa AS Roma 3-2 katika mechi ya kusisimua kwenye Uwanja wa Old Trafford. Bayern ilipata ushindi wa 2-0 ugenini dhidi ya Atletico Madrid, ambayo iliwasumbua kwa muda mrefu. Lennart Karl aliifungulia Bayern ukurasa wa mabao dakika ya 54 kabla ya Konrad Laimer kuongeza la pili dakika ya 74, akitumia pasi ya Harry Kane. PSG nayo iliweka rekodi kwa kufunga mabao manne ndani ya dakika 17 za mwanzo katika ushindi wa 6-0 dhidi ya Villarreal. João Neves, Désiré Doué na Senny Mayulu walifunga mabao matatu ndani ya kipindi cha dakika tano kabla ya Fabián Ruiz kuongeza la nne. Ruiz alifunga tena kipindi cha pili kabla ya David Boly, aliyekuwa akicheza mechi yake ya kwanza katika mashindano hayo, kukamilisha karamu ya mabao. Katika Uwanja wa Old Trafford, Manchester United ilijipata nyuma kwa mabao mawili baada ya Matías Soulé na Donyell Malen kuifungia Roma. Malen alifunga kupitia penalti. Hata hivyo, Bruno Fernandes aliipatia United bao la kwanza kupitia penalti iliyopigwa upya kabla ya Matheus Cunha kufunga mabao mawili ndani ya dakika nne na kuipa timu hiyo ushindi wa 3-2. Barcelona nayo iliilaza Aston Villa 3-0. Lamine Yamal alifungua ukurasa wa mabao dakika ya saba kabla ya Raphinha kufunga mawili kipindi cha pili, akitumia nafasi iliyotokana na shuti iliyopanguliwa na baadaye pasi ya João Cancelo. Inter Milan iliicharaza Feyenoord 3-0. Yann Bisseck alifungua ukurasa wa mabao kwa shuti ya mbali kabla ya Pio Esposito kuongeza la pili kwa kichwa kutokana na krosi ya Djed Spence. Piotr Zielinski alikamilisha ushindi huo kwa shuti kali ya mbali kipindi cha pili. Katika mechi nyingine, Galatasaray iliilaza Stuttgart 2-0 kupitia mabao mawili ya Aleksei Batrakov. Sporting CP iliishinda Shakhtar Donetsk 1-0 kupitia Issa Doumbia. LASK nayo iliichapa Slovan Bratislava 4-0 ambapo Kasper Jørgensen alifunga mawili, Robert Ljubičić akaongeza la tatu na Samuel Adeniran akafunga la nne. Bodø/Glimt na Lille zilitoka sare ya 0-0. PSG inaongoza msimamo kwa alama 12, huku Barcelona na Aston Villa zikiwa miongoni mwa timu sita zilizo na pointi tisa. Kabla ya mechi hizo, viwanja mbalimbali barani Ulaya vilikaa kimya kwa dakika moja kuomboleza kifo cha mchezaji wa Tenerife, Jesus de Miguel, aliyefariki dunia Jumanne. Ratiba ya Europa League: Milan v Ferencavaros (20.45pm) Palace v Hoffenheim (20.45pm) Sparta Braha v Bournemouth (20.45pm) NEC v Omonio (20.45pm) Anderlecht v RB Salzburg (20.45pm) Real Sociedad v OL (20.45pm) Levski Sofia v Jagiellonia (20.45pm) Torreen v Ararat-Armenia (23.00pm) Celtic v Besikitas (23.00pm) Sturm Graz v Celjie (23.00pm) H-Beersh-Sheva v OFI (23.00pm) AZ v Juventus (23.00pm) Leverkusen v Marsaille (23.00pm) Benfica v Lech Poznari (23.00pm)
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 17 hours ago
Wapigakura wampa Trump kipigo kikali kwa kupuuza uchumi, kuzua vita Iran na bei ghali ya bidhaa
WASHINGTON DC, AMERIKA: CHAMA cha Democrats kimefanikiwa kunyakua udhibiti wa mabunge yote mawili ya Marekani, baada ya kupata ushindi mkubwa katika uchaguzi wa katikati ya muhula uliofanyika Jumanne, Novemba 3, 2026, katika matokeo yanayochukuliwa kuwa pigo kubwa la kisiasa kwa Rais Donald Trump na chama chake cha Republican. Ushindi huo unamaanisha kuwa Wanademocrats watakuwa na udhibiti wa Baraza la Wawakilishi na Seneti kwa kipindi kilichosalia cha muhula wa pili wa utawala wa Trump, unaotarajiwa kukamilika Januari 2029. [caption id="attachment_193611" align="alignnone" width="2560"] Abdul El-Sayed, aliyechaguliwa kuwa Mwislamu wa kwanza kuingia Seneti Amerika baada ya uchaguzi uliofanyika Jumanne. Picha|Reuters[/caption] Matokeo hayo yanaashiria mabadiliko makubwa katika siasa za Marekani, ambapo wapigakura wameonyesha kutoridhishwa na namna serikali ya Trump inavyoshughulikia masuala muhimu yanayowahusu raia, ikiwemo kupanda kwa gharama ya maisha, vita vya Iran, ushuru wa bidhaa zinazoagizwa kutoka nje na madai ya ufisadi serikalini. Kwa mujibu wa matokeo yaliyotangazwa na vyombo vya habari vya Marekani, chama cha Democratic kilipata viti kadhaa vya Seneti kutoka kwa Republican katika majimbo yaliyokuwa yakichukuliwa kuwa ngome za chama hicho tawala. Miongoni mwa majimbo hayo ni Texas, Iowa, Kansas, Ohio, Maine, North Carolina na South Carolina. Katika jimbo la Texas, Wanademocrats walipata ushindi muhimu katika kinyang'anyiro cha Seneti, huku James Talarico akimshinda mgombea wa Republican Ken Paxton. Ushindi huo ni muhimu kwa chama hicho kwa sababu Texas imekuwa ikiegemea Republican katika uchaguzi wa kitaifa kwa muda mrefu. Vilevile, katika jimbo la Maine, mgombea wa Democratic Troy Jackson alimshinda Seneta Susan Collins wa Republican, aliyekuwa akitetea kiti chake baada ya kuhudumu kwa mihula mitano. Huko Kansas, Wanademocrats walipata ushindi wa kihistoria kwa kuchaguliwa kwa seneta wao wa kwanza katika kipindi cha karibu karne moja. Katika Bunge la Wawakilishi, Wanademocrats pia walipata mafanikio makubwa kwa kunyakua zaidi ya viti 24 kutoka kwa Republican. Ushindi huo uliwasaidia kurejesha udhibiti wa asasi hiyo ya kutunga sheria, ambayo ina jukumu muhimu katika kupitisha miswada ya matumizi ya serikali, bajeti na sheria nyingine za kitaifa. Matokeo ya uchaguzi huo pia yalionyesha mabadiliko katika uongozi wa majimbo. Wagombea wa Democratic walishinda nyadhifa za ugavana katika majimbo kadhaa yaliyokuwa yakiongozwa na Republican, yakiwemo Georgia, Ohio, Iowa na Texas. Kwa jumla, chama hicho kinatarajiwa kudhibiti nyadhifa nyingi zaidi za magavana kuliko wapinzani wake, kwa mara ya kwanza tangu mwaka 2010. Ushindi wa Wanademokrasia umehusishwa kwa kiasi kikubwa na kutoridhika kwa wapigakura kuhusu hali ya uchumi. Gharama za bidhaa na huduma zimekuwa mojawapo ya masuala makuu katika kampeni, huku wapinzani wa Trump wakilaumu sera za serikali yake kwa kushindwa kupunguza mzigo wa maisha kwa Wamarekani. Vita vya Marekani na Israeli dhidi ya Iran pia vilichangia mjadala wa uchaguzi. Baadhi ya wapigakura walionyesha wasiwasi kuhusu gharama za vita hivyo na athari zake kwa usalama wa taifa na uchumi. Suala la ushuru wa bidhaa kutoka nje na madai ya ufisadi katika utawala wa Trump pia lilitajwa miongoni mwa mambo yaliyoathiri maamuzi ya wapigakura. Kwa mujibu wa kura za maoni zilizofanywa na Associated Press, wapigakura wengi walitaka Bunge litumie mamlaka yake kuhakikisha kuwa rais hawajibiki kwa maamuzi yake bila kukaguliwa. Takribani asilimia 70 ya waliohojiwa walisema Bunge halikuwa likifanya vya kutosha kuzuia matumizi mabaya ya mamlaka ya urais. Hata hivyo, Trump amepunguza uzito wa kushindwa kwa chama chake, akisema kuwa yeye mwenyewe hakuwa mgombea katika uchaguzi huo. Pia alilaumu baadhi ya wagombea wa Republican kwa kutofanya kampeni nzuri na kutetea sera zake. Mabadiliko hayo yanatarajiwa kuwa na athari kubwa kwa utawala wa Trump katika miaka miwili iliyosalia ya muhula wake. Kwa kuwa chama cha Democratic kitakuwa na udhibiti wa mabunge yote mawili, kitapata uwezo mkubwa wa kuzuia miswada inayoungwa mkono na rais, kukataa baadhi ya wateule wake katika nyadhifa za serikali na kuanzisha uchunguzi kuhusu shughuli za utawala wake. Hata hivyo, ushindi huo hauondoi mamlaka ya rais kutekeleza baadhi ya sera zake kupitia mamlaka ya kiutendaji. Trump pia ana uwezo wa kupinga miswada inayopitishwa na Bunge kwa kutumia mamlaka yake ya kura ya turufu (veto), hivyo huenda kukazuka mvutano mkubwa kati ya Ikulu ya White House na Bunge. Uchaguzi wa katikati ya muhula hufanyika kila baada ya miaka miwili, katikati ya kipindi cha miaka minne cha rais. Kwa kawaida, uchaguzi huo hutumiwa na wapigakura kutathmini utendaji wa rais na chama chake, huku viti vyote vya Baraza la Wawakilishi na takribani theluthi moja ya Seneti vikiwania. Kwa ushindi huu, Wanademokrasia sasa wana nafasi ya kuimarisha usimamizi wa serikali ya Trump na kuathiri mwelekeo wa sera za Marekani hadi uchaguzi mkuu wa urais wa mwaka 2028.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 18 hours ago
Mchango wa siasa katika kueneza Kiswahili kupitia kauli mbiu 'Skiza Wakenya,' 'Usawa ni Sawa,' na 'Linda Mwananchi'
MATUMIZI mbalimbali ya lugha yamethibitisha kwamba katika siasa za Kenya, mbali na mawasiliano, lugha ni nyenzo muhimu ya ushawishi na uhamasishaji. Wanasiasa huitumia kueleza sera zao, kujenga taswira zao na kuwavutia wapigakura. Kiswahili kimekuwa chombo muhimu katika kuendeleza mambo hayo. Kwa mfano, kinatumiwa katika kauli mbiu za vyama vingi, hata pale ambapo majina ya vyama hivyo ni ya Kiingereza. Kwa mfano chama cha The National Alliance (TNA) kilitumia kauli mbiu "Kazi Iendelee", Democratic Citizens Party (DCP) kinatumia "Skiza Wakenya", The Clean Alliance Party of Kenya (CAP-K) nacho kinatumia "Maisha Mapya, Uongozi Mpya", The Equitable Party kina kauli mbiu "Tusawazishe", People's Party of Kenya hutumia "Sauti ya Wakenya", huku Mwongozo Party of Kenya kinatumia "Sote Pamoja". Kauli hizi zinaonyesha jinsi vyama vinatumia Kiswahili kuwasilisha ujumbe kwa wananchi. Aidha, zinadhihirisha kuwa lugha ni sehemu ya mkakati wa kisiasa unaolenga kujenga uhusiano kati ya chama na wapigakura. Uamuzi wa kutumia Kiswahili badala ya Kiingereza au lugha za jamii unaeleweka tunapozingatia nafasi yake nchini. Ni lugha ya taifa na mojawapo ya lugha rasmi inayowaunganisha wananchi wa makabila, maeneo na matabaka mbalimbali. Hivyo basi, mwanasiasa anayekitumia ana nafasi ya kufikisha ujumbe wake kwa hadhira pana zaidi. Hili ni muhimu hasa wakati wa kampeni, ambapo viongozi huwasiliana na watu wenye tofauti za kiisimu na kitamaduni. Faida ya Kiswahili katika siasa haiishii kwenye kura, kwani wanasiasa wanakieneza kila wanapokitumia. Wanakuwa pia mabalozi wa lugha hii wanapoizungumza katika mikutano ya hadhara, mijadala ya kisiasa, mahojiano ya vyombo vya habari na majukwaa ya kidijitali. Wanapozunguka nchini kuuza sera zao, wanakieneza Kiswahili na kukifanya sehemu ya mawasiliano ya kila siku. Kwa njia hii, siasa huipa lugha hii nafasi ya kusikika na kutumiwa na watu wengi katika mazingira tofauti. Uwezo Zaidi ya hayo, Kiswahili kina uwezo wa kisanaa unaowawezesha wanasiasa kubeba mawazo mapana kwa maneno machache. "Kazi Iendelee", "Sote Pamoja" "Mbele Pamoja" na "Maisha Mapya, Uongozi Mpya" ni kauli fupi, rahisi kukumbuka na rahisi kurudiwa zinazosheheni taarifa muhimu kwa umma. Kauli za hivi karibuni kama "Usawa ni Sawa," "Linda Mwananchi" na "Linda Ground" nazo zinaonyesha jinsi maneno ya Kiswahili yanavyoweza kubeba ujumbe wa kijamii na kisiasa kutegemea muktadha. Maneno kama usawa, haki na mwananchi yanagusa hisia na kuibua mijadala kuhusu masuala yanayowahusu raia. Matumizi haya yanakipa Kiswahili nafasi katika mijadala ya kitaifa na kuifanya iwe hai na ambayo inatumika kueleza masuala ya uongozi, uchumi na maendeleo. Pia, yanaondoa lugha hii katika mtazamo ambao unahusu mazungumzo ya kawaida pekee, na kuisawiri kuwa inaweza kubeba hoja nzito za kisiasa na kijamii. Hata hivyo, ni muhimu kutofautisha matumizi ya lugha na utekelezaji wa sera. Kauli mbiu inaweza kuvutia wananchi, lakini haithibitishi kikamilifu kuwa ahadi zitatekelezwa. Wananchi wanapaswa kuchunguza sera, mipango na matokeo ya viongozi. Kwa hakika, wanasiasa wana nafasi muhimu katika kueneza Kiswahili nchini. Wanapokitumia kuwasilisha sera na kuwasiliana na wananchi, wanakuwa sehemu ya juhudi za kukikuza na kukipa nafasi katika ramani ya kitaifa na kimataifa. Kila jukwaa la kisiasa linalotumia Kiswahili ni fursa ya kukitangaza na kukieneza. Wanasiasa wanabeba bendera ya Kiswahili.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 20 hours ago
Korti yampa Mbunge wa Mosop Abraham Kirwa siku 5 kueleza kwa nini kiti chake kisitangazwe kuwa wazi
MBUNGE wa Mosop Abraham Kirwa amepewa siku tano kueleza sababu za kutohudhuria vikao vya Bunge kwa zaidi ya miaka miwili, katika kesi inayolenga kiti chake kitangazwe kuwa wazi. Jaji Roselyne Aburili wa Mahakama Kuu aliruhusu Kirwa na Spika wa Bunge la Kitaifa kujibu madai ya mpigakura Timothy Tororey kwamba wakazi wa Mosop wameachwa bila uwakilishi wa kutosha. Jaji aliagiza mbunge huyo na Spika kuwasilisha majibu na hoja zao za maandishi ndani ya siku tano kuanzia Novemba 2, 2026. Tororey naye amepewa siku tano baada ya kupokea majibu hayo kuwasilisha stakabadhi na hoja za ziada. Tororey, mkazi na mpigakura wa Mosop, anadai Kirwa amekuwa nje ya nchi kwa muda mrefu na kukosa vikao na shughuli rasmi za Bunge. Anasema hali hiyo imewanyima wakazi nafasi ya kuwakilishwa katika mijadala, kupiga kura na maamuzi kuhusu matumizi ya rasilimali za taifa. Pia anamlaumu Spika kwa kushindwa kuchukua hatua, akisema sheria inaruhusu kiti cha mbunge kutangazwa wazi iwapo atakosa vikao vinane mfululizo bila ruhusa. Hata hivyo, Spika kupitia Karani wa Bunge Samuel Njoroge alisema Kirwa alipata ruhusa ya kutohudhuria vikao kwa sababu za kiafya ili kupata matibabu nje ya nchi. Kirwa pia alisema alikuwa akisafiri kutafuta matibabu na alikuwa amepata idhini ya Spika. Alidai hakuwahi kupewa rasmi stakabadhi za kesi hiyo, bali aliifahamu kupitia Bunge. Akikubali ombi lao Jaji Aburili alisema suala hilo linaweza kuathiri hatima ya mbunge aliyechaguliwa na wananchi, hivyo ni muhimu asikilizwe kabla ya uamuzi wa mwisho. "Maamuzi yanayoombwa yanaweza kuathiri muda wa kuhudumu kwa mbunge aliyechaguliwa na, kwa upana zaidi, wapigakura anaowawakilisha," alisema.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo Wed, 04 Nov 2026 05:55:19
Visa vya wahalifu kushambulia polisi, wanajeshi vyazua hofu
MATUKIO mawili tofauti ya mapigano kati ya maafisa wa usalama na washukiwa wa uhalifu yamezua wasiwasi kuhusu usalama wa polisi na wanajeshi, huku bunduki zikiendelea kuibwa na magenge ya wahalifu. Katika tukio la kwanza, afisa Jeshi la Ulinzi la Kenya (KDF) alipigwa risasi na kuuawa na polisi katika eneo la Ruiru, Kaunti ya Kiambu, baada ya makabiliano yaliyotokea Jumapili, Novemba 1. Ripoti ya polisi inaonyesha kuwa maafisa kutoka Kituo cha Polisi cha Kahawa Sukari walikuwa kwenye doria mwendo wa saa saba usiku walipopokea taarifa kutoka kwa mwananchi kuhusu wanaume wawili waliokuwa na silaha na kutishia wakazi wa Covo, karibu na Magunas. Polisi waliwafuata washukiwa hao na kuwaamuru wasimame, lakini mmoja wao anadaiwa kutoa bastola na kuwafyatulia risasi maafisa hao, waliolazimika kujibu mashambulizi. "Mshukiwa aliyetoa bunduki alipigwa risasi kifuani na mkono wa kulia. Alikimbizwa katika Hospitali ya Ruiru Level 4 akiwa katika hali mahututi lakini baadaye akafariki akipokea matibabu," ilisema ripoti hiyo. Polisi walipata bastola aina ya Jericho iliyokuwa na risasi 12 pamoja na maganda mawili ya risasi zilizokuwa zimefyatuliwa. Pia walipata kitambulisho cha KDF kilichokuwa na jina la marehemu, Munene Antony, 33. Mshukiwa aliyenusurika anadaiwa kuwaambia wachunguzi kuwa bastola hiyo ilikuwa ya kakake ambaye ni polisi. Uchunguzi unaendelea kubaini umiliki wa silaha hiyo. Wakati huohuo, maafisa wawili wa polisi kutoka Kituo cha Ruai walijeruhiwa vibaya Jumatatu usiku baada ya kushambuliwa na genge la wanaume waliokuwa wameabiri pikipiki. Washambuliaji hao waliiba bunduki mbili aina ya AK-47, kila moja ikiwa na risasi 30. Maafisa hao, Corporal John Maritim na Corporal Felistus Tuitoek, walipata majeraha kichwani na mikononi baada ya kushambuliwa kwa kitu chenye makali. Walipata matibabu katika Hospitali ya Reale, Utawala, huku polisi wakianzisha msako wa kuwakamata washukiwa na kurejesha silaha hizo. Tukio hilo linaongeza wasiwasi kuhusu uwezekano wa bunduki hizo kutumiwa katika uhalifu mwingine au mashambulizi dhidi ya raia na maafisa wa usalama. Mnamo Oktoba 26, genge lilishambulia maafisa waliokuwa wakilinda kituo cha ukusanyaji ushuru Kaunti ya Mombasa, Likoni, na kumuua afisa mmoja wa kaunti huku wengine watatu wakijeruhiwa. Washambuliaji waliiba bunduki ya AK-47 kutoka kwa afisa wa utawala, ambayo baadaye ilitumika kumpiga risasi afisa huyo wa kaunti. Mnamo Machi, genge jingine lilishambulia polisi aliyekuwa akilinda eneo la viwanda la Bonje, Jomvu, na kumuibia bunduki ya AK-47 pamoja na simu. Matukio hayo yanajiri huku kukiwa na ripoti za mivutano kati ya polisi na wanajeshi. mnamo Septemba, maafisa hao walikabiliana katika kizuizi cha barabarani karibu na Chuo Kikuu cha Turkana, Lodwar, na baadaye katika Kituo cha Polisi cha Lodwar. Tukio jingine la mzozo kati ya polisi na wanajeshi liliripotiwa katika kivuko cha feri cha Likoni, Mombasa, mwezi huohuo. Matukio haya yanaibua maswali kuhusu ushirikiano kati ya idara za usalama, nidhamu kazini na silaha za serikali kuangukia mikononi mwa wahalifu.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 23 hours ago
Washirika wa Sifuna kuvuliwa nyadhifa muhimu
VIONGOZI wawili wa Bunge la Kaunti ya Nairobi wanaohusishwa na vuguvugu la Linda Mwananchi Movement (LMM) linaloongozwa na Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna huenda wakapokonywa nyadhifa zao muhimu katika bunge hilo. Vyanzo vya kuaminika katika City Hall vinasema hatua hiyo inalenga kuwaadhibu madiwani hao kwa kuendelea kumuunga mkono Bw Sifuna licha ya kuchaguliwa na kuteuliwa kupitia chama cha ODM katika uchaguzi mkuu wa 2022. Wanaolengwa ni Kiranja wa Wengi Moses Ogeto na Perpetua Mponjiwa Okello, ambaye aliteuliwa kuwa MCA kupitia ODM. Bw Ogeto anahudumu muhula wake wa tatu kama mwakilishi wa wadi ya Kilimani, eneo bunge la Dagoretti North. Amekuwa akiwakilisha wadi hiyo tangu 2013 na alikuwa mshirika wa karibu wa mwanzilishi wa ODM, marehemu Raila Odinga. Kwa upande wake, Bi Mponjiwa ni mwenyekiti wa Kamati ya Elimu katika Bunge la Kaunti ya Nairobi. Pia ametangaza nia ya kuwania kiti cha mwakilishi wadi ya Kileleshwa kinachoshikiliwa na MCA wa ODM Robert Alai. "Ni kweli. Hoja imeandaliwa na inaweza kuwasilishwa wakati wowote. Inawalenga viongozi wawili ambao wamekuwa wakiunga mkono chama hasimu huku wakiendelea kunufaika na nafasi walizopewa kupitia ODM," kilisema chanzo kimoja kilichoomba kutotajwa. Akizungumza na Taifa, Bw Ogeto alisema alikuwa amearifiwa kuhusu mpango wa kumuondoa katika wadhifa wake. Hata hivyo, alidai ODM imepoteza misingi iliyowekwa na Raila Odinga, akisema chama hicho sasa kinatanguliza maslahi ya wanasiasa badala ya wananchi. "Watu hawa hawafanyi tena yale Baba alikuwa akifanya, ndio maana tumetengana. Baba alikuwa wa wananchi, lakini wao wanajali pesa. Baba alikuwa akinipa maagizo kuhusu jinsi ya kuwatetea wananchi, lakini leo hakuna anayetaka kuwatetea," alisema. Bw Ogeto alisema kuondolewa kwake hakutakuwa na athari kubwa kwake kwa sababu bunge linakaribia kuingia likizoni hadi Februari kabla ya mapumziko mengine yasiyo na tarehe maalum ya kurejea. Alifichua kuwa anamezea mate kiti cha ubunge cha Dagoretti North kinachoshikiliwa na Beatrice Elachi wa ODM. Alisema hana hofu ya kupoteza wadhifa huo kwa sababu amejijengea uhusiano mzuri na wakazi wa eneo hilo. Iwapo ataondolewa, nafasi yake kama Kiranja wa Wengi inatarajiwa kuchukuliwa na naibu wake Stazo Omung'ala Elija Ang'ila, MCA wa wadi ya Upper Savannah. Jitihada za kumpata Kiongozi wa Wengi katika Bunge la Kaunti ya Nairobi, Peter Imwatok, ili kutoa maoni yake hazikufanikiwa kwani hakujibu simu wala ujumbe.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 22 hours ago
Mkenya Phoebe Okowa achaguliwa jaji wa Mahakama ya Kimataifa
MWANASHERIA na msomi wa Kenya Profesa Phoebe Okowa amechaguliwa kuhudumu kwa muhula kamili wa miaka tisa kama jaji wa Mahakama ya Kimataifa kuhusu Haki (ICJ), baada ya kushinda uchaguzi mkali uliohusisha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa (UN) na Baraza la Usalama. Profesa Okowa mwenye umri wa miaka 61 alipata ushindi huo katika duru ya tatu ya kupiga kura iliyofanyika katika makao makuu ya UN jijini New York Jumanne. Katika kura ya mwisho, alipata kura 183 kati ya nchi wanachama zilizoshiriki, huku mpinzani wake wa mwisho kutoka Peru, Luz del Carmen Ibáñez Carranza, akipata kura mbili pekee. Nchi sita hazikupiga kura. Pia aliungwa mkono kwa wingi katika Baraza la Usalama la UN, baada ya kukosa kufikia kiwango hicho katika duru ya awali alipopata kura sita pekee kati ya 15. Okowa tayari alikuwa akihudumu katika mahakama hiyo tangu mwaka jana, alipochaguliwa kukamilisha muhula wa jaji kutoka Somalia Abdulqawi Ahmed Yusuf, aliyejiuzulu kabla ya muda wake kumalizika Januari 2027. Ushindani wa wadhifa huo uligeuka kuwa wa Afrika baada ya Muungano wa Afrika kushindwa kuwashawishi Okowa na mwanasheria wa Sierra Leone Charles Chernor Jalloh kujiondoa. Katika duru ya pili, Okowa alipata kura 89 katika Baraza Kuu, lakini hakuchaguliwa kwa sababu hakuwa amepata uungwaji mkono unaohitajika katika Baraza la Usalama. Jalloh alipata kura 30. Baadaye Jalloh na wagombeaji wengine wawili, Paik Jin-Hyun wa Korea Kusini na Marcelo Vázquez-Bermúdez wa Ecuador, walijiondoa, na kuacha mgombeaji wa Peru na Okowa wakipambana katika duru ya mwisho. Uchaguzi wa majaji wa ICJ unahitaji mgombeaji kupata kura nyingi katika Baraza Kuu na Baraza la Usalama kwa wakati mmoja. Okowa ni mtaalamu wa sheria za kimataifa na amewahi pia kuhudumu katika Tume ya Sheria za Kimataifa ya Umoja wa Mataifa. Ingawa Kenya ilifanya kampeni kubwa kumuunga mkono, Okowa hatahudumu mahakamani kama mwakilishi wa nchi yake. Atakuwa huru kufanya maamuzi kulingana na sheria na wajibu wake wa mahakama, hata katika kesi zinazohusu Kenya. Katibu katika Wizara ya Masuala ya Kigeni Korir Sing'oei alisema utaalamu wa Okowa utasaidia mahakama hiyo kuendeleza mfumo wa kimataifa unaozingatia sheria. ICJ ina majaji 15 na jukumu lake kuu ni kusikiliza mizozo kati ya mataifa. Pia inaweza kutoa ushauri wa kisheria kwa ombi la Baraza Kuu la UN. Mahakama hiyo ni tofauti na Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC), ambayo hushughulikia kesi za watu binafsi wanaotuhumiwa kwa uhalifu mkubwa wa kimataifa.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 23 hours ago
Washirika wa Sifuna kuvuliwa nyadhifa muhimu
VIONGOZI wawili wa Bunge la Kaunti ya Nairobi wanaohusishwa na vuguvugu la Linda Mwananchi Movement (LMM) linaloongozwa na Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna huenda wakapokonywa nyadhifa zao muhimu katika bunge hilo. Vyanzo vya kuaminika katika City Hall vinasema hatua hiyo inalenga kuwaadhibu madiwani hao kwa kuendelea kumuunga mkono Bw Sifuna licha ya kuchaguliwa na kuteuliwa kupitia chama cha ODM katika uchaguzi mkuu wa 2022. Wanaolengwa ni Kiranja wa Wengi Moses Ogeto na Perpetua Mponjiwa Okello, ambaye aliteuliwa kuwa MCA kupitia ODM. Bw Ogeto anahudumu muhula wake wa tatu kama mwakilishi wa wadi ya Kilimani, eneo bunge la Dagoretti North. Amekuwa akiwakilisha wadi hiyo tangu 2013 na alikuwa mshirika wa karibu wa mwanzilishi wa ODM, marehemu Raila Odinga. Kwa upande wake, Bi Mponjiwa ni mwenyekiti wa Kamati ya Elimu katika Bunge la Kaunti ya Nairobi. Pia ametangaza nia ya kuwania kiti cha mwakilishi wadi ya Kileleshwa kinachoshikiliwa na MCA wa ODM Robert Alai. "Ni kweli. Hoja imeandaliwa na inaweza kuwasilishwa wakati wowote. Inawalenga viongozi wawili ambao wamekuwa wakiunga mkono chama hasimu huku wakiendelea kunufaika na nafasi walizopewa kupitia ODM," kilisema chanzo kimoja kilichoomba kutotajwa. Akizungumza na Taifa, Bw Ogeto alisema alikuwa amearifiwa kuhusu mpango wa kumuondoa katika wadhifa wake. Hata hivyo, alidai ODM imepoteza misingi iliyowekwa na Raila Odinga, akisema chama hicho sasa kinatanguliza maslahi ya wanasiasa badala ya wananchi. "Watu hawa hawafanyi tena yale Baba alikuwa akifanya, ndio maana tumetengana. Baba alikuwa wa wananchi, lakini wao wanajali pesa. Baba alikuwa akinipa maagizo kuhusu jinsi ya kuwatetea wananchi, lakini leo hakuna anayetaka kuwatetea," alisema. Bw Ogeto alisema kuondolewa kwake hakutakuwa na athari kubwa kwake kwa sababu bunge linakaribia kuingia likizoni hadi Februari kabla ya mapumziko mengine yasiyo na tarehe maalum ya kurejea. Alifichua kuwa anamezea mate kiti cha ubunge cha Dagoretti North kinachoshikiliwa na Beatrice Elachi wa ODM. Alisema hana hofu ya kupoteza wadhifa huo kwa sababu amejijengea uhusiano mzuri na wakazi wa eneo hilo. Iwapo ataondolewa, nafasi yake kama Kiranja wa Wengi inatarajiwa kuchukuliwa na naibu wake Stazo Omung'ala Elija Ang'ila, MCA wa wadi ya Upper Savannah. Jitihada za kumpata Kiongozi wa Wengi katika Bunge la Kaunti ya Nairobi, Peter Imwatok, ili kutoa maoni yake hazikufanikiwa kwani hakujibu simu wala ujumbe.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo Wed, 04 Nov 2026 07:55:01
Viongozi wa Wiper watishia kujitenga na upinzani kuhusu tiketi ya urais
VIONGOZI wa chama cha Wiper katika eneo la Pwani wametishia kujiondoa katika muungano wa upinzani na kumuunga mkono kiongozi wao Kalonzo Musyoka kuwania urais kivyake katika uchaguzi mkuu wa Agosti 2027 iwapo hatapewa tiketi ya pamoja ya urais. Viongozi hao wa mashinani wamesisitiza kuwa wakati umefika kwa Bw Musyoka kupewa nafasi ya kuwania urais badala ya kuendelea kuunga mkono wagombeaji wengine au kukubali kuwa mgombea mwenza. Pia walipuuza madai kwamba aliyekuwa makamu wa rais anaweza kushirikiana kisiasa na Rais William Ruto katika uchaguzi ujao, wakisema wawili hao hawana uwezekano wa kuunda muungano. Mwanachama wa Kamati Kuu ya Kitaifa ya Wiper, Omar Twaha, alidai kuwa Kalonzo amekuwa akidhulumiwa ndani ya upinzani licha ya mchango wake katika juhudi za kuunganisha viongozi wanaopinga utawala wa Rais Ruto. Hata hivyo, Bw Twaha alisema chama hicho hakina nia ya kuvunja muungano wa upinzani, bali kinataka viongozi waheshimiane na kumpa kila mmoja nafasi sawa katika mazungumzo kuhusu mgombeaji wa urais. "Iwapo tutamsimamisha Kalonzo kama chama, tutavunja upinzani, na hilo si lengo letu. Lengo letu ni moja, kumuondoa Rais William Ruto mamlakani. Kwa hivyo, ni lazima tuheshimiane," alisema. Mwenyekiti wa Wiper Pwani, John Chamia, alipuuza madai kwamba Kalonzo anaweza kuwa mgombea mwenza wa Rais Ruto, akisisitiza kuwa wawili hao hawawezi kushirikiana kisiasa. "Anayesema Kalonzo atakuwa naibu wa Ruto anaota. Hatuwezi hata kufanya mazungumzo naye kwa sababu Ruto na Kalonzo hawawezi kuwa pamoja," alisema Bw Chamia. Viongozi hao walisema iwapo Kalonzo atapuuzwa katika mchakato wa kumchagua mgombeaji wa urais wa upinzani, watamlazimisha kuwania kiti hicho nje ya muungano. Walisema Kalonzo alikuwa akimuunga mkono aliyekuwa Waziri Mkuu Raila Odinga katika chaguzi zilizopita na sasa ni wakati wa viongozi wengine wa upinzani kulipa fadhila hiyo. "Kalonzo hakuzaliwa kuwa mgombea mwenza katika kila uchaguzi. Alimuunga mkono Raila Odinga na sasa ni wakati wa wao kumuunga mkono. Tunamwambia Kalonzo kwamba hatutaki kusikia akiunga mkono mtu mwingine. Tunataka kumuona kwenye karatasi ya kura," alisema mmoja wa viongozi hao. Msimamo huo unajiri huku kukiwa na ushindani mkali ndani ya upinzani kuhusu nani atabeba bendera ya urais katika uchaguzi wa 2027. Miongoni mwa wanaotajwa ni Kalonzo, Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna, aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua na aliyekuwa Waziri wa Usalama wa Ndani Fred Matiang'i, ambaye pia anaongoza chama cha Jubilee. Naibu kiongozi wa chama cha Democracy for the Citizens Party (DCP), Cleophas Malala, amekuwa akimhimiza Kalonzo kuachana na azma yake ya urais na kumuunga mkono Sifuna. Bw Malala anasema Sifuna, mwenye umri wa miaka 45, anawakilisha kizazi kipya cha uongozi na anafaa kupewa nafasi ya kuongoza nchi, huku mwanasiasa mkongwe akichaguliwa kuwa mgombea mwenza. "Ninataka Kalonzo kuiga mfumo wa Obama na Biden. Tumuunge mkono Sifuna, mwenye umri wa miaka 45, kuwa mgombeaji wa urais wa upinzani, kisha tutafute mwanasiasa mkongwe awe mgombea mwenza wake," alisema. Hata hivyo, viongozi wa Wiper Pwani walisema Kalonzo ana uzoefu wa kutosha kuongoza nchi na hawatakubali azma yake ya urais kupuuzwa kwa kisingizio cha kudumisha umoja. Pia walidai kuwa baadhi ya watu wanaohusishwa na serikali wanatumia tofauti ndani ya upinzani kujaribu kuudhoofisha kabla ya uchaguzi wa 2027. Walisema umoja wa upinzani ni muhimu, lakini haupaswi kujengwa kwa kumdharau au kumtenga kiongozi yeyote anayetamani kuwania urais.
read moreRight Column Content