taifaleo.nation.co.ke
@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 06:55:33
Wakuu wa shule wataka wabunge, wakaguzi kuepuka shule wakati wa mitihani
WAKUU wa shule za umma wameomba Bunge kusitisha mikutano na ukaguzi kuhusu matumizi ya fedha za shule hadi mitihani ya kitaifa itakapokamilika, wakisema ziara za mara kwa mara zinavuruga maandalizi. Ombi hilo liliwasilishwa na Mbunge wa Emuhaya, Omboko Milemba, ambaye pia ni mwenyekiti wa chama cha walimu wa shule za upili, Kuppet. Wakuu hao wanataka wabunge, maafisa wa Wizara ya Elimu na wakaguzi wa hesabu wasitembelee shule wakati huu wa mitihani, wakisema hatua hiyo inakiuka mwongozo wa wizara unaozuia watu wasiohusika na mitihani kuingia shuleni. Mitihani ya kitaifa ilianza Oktoba 19, 2026. Shule za umma kwa sasa zinakaguliwa na taasisi tatu, ambazo ni Wizara ya Elimu, Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali na Bunge kupitia Kamati ya Uwekezaji wa Umma kuhusu Utawala na Elimu. Wizara ya Elimu hukagua shule katika viwango vya kaunti, kanda na kitaifa, huku Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali ikifanya ukaguzi katika kanda na kitaifa. Kamati ya Bunge nayo huchunguza ripoti za ukaguzi zinazowasilishwa bungeni. Wakati mwingine, Kamati ya Bunge kuhusu Elimu pia hutembelea shule inapochunguza masuala yanayohitaji uchunguzi zaidi. Milemba alisema ukaguzi huo umewapa presha wakuu wa shule wakati ambao wanapaswa kusimamia mitihani. Alisema wakuu wa shule pia ni wasimamizi wa vituo vya mitihani, hivyo wanapaswa kuelekeza nguvu zao katika kuhakikisha mitihani inaendeshwa vizuri badala ya kutumia muda mwingi kujibu maswali ya wakaguzi. "Kuna ukaguzi mwingi mno katika shule za umma. Wakuu wa shule wanatumia muda mwingi kushughulikia maafisa wa Wizara ya Elimu, Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali na wabunge," alisema. Hata hivyo, Spika wa Bunge la Kitaifa Moses Wetang'ula alisema shule haziwezi kutumia kipindi cha mitihani kama sababu ya kukwepa uwajibikaji. "Ni wazi kwamba uwajibikaji kuhusu matumizi ya rasilimali za umma si jambo la hiari. Ni wajibu wa kikatiba na wa msingi. Ukikabidhiwa rasilimali za umma, lazima utoe hesabu," alisema. Mbunge wa Gilgil, Martha Wangari, alisema ingawa hoja ya wakuu wa shule kuhusu muda wa ukaguzi ina msingi, haipaswi kutumiwa kuficha matumizi mabaya ya fedha. Alidai kuwa baadhi ya walimu wanaokaribia kustaafu wamekuwa wakitumia fedha za shule na kuacha taasisi hizo zikiwa na madeni makubwa. Mwenyekiti wa kamati hiyo, Dick Maungu, ambaye ni Mbunge wa Luanda, alisema Bunge halifanyi ukaguzi wa moja kwa moja shuleni bali huchunguza ripoti zinazowasilishwa na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali. Alisema kuchunguza matumizi ya fedha za umma ni wajibu wa kikatiba wa Bunge, na kwamba wananchi wana haki ya kujua jinsi fedha hizo zinavyotumika. Mbunge wa Nyando, Jared Okelo, pia alisema Bunge lina jukumu la kuhakikisha fedha zinazotolewa kwa shule kupitia mgao wa serikali zinatumika ipasavyo.
read moreOther Headlines
taifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 10 hours ago
Wakimbizi 14,000 wa Ethiopia wakabiliwa na njaa, kiu Moyale
Shirika la Msalaba Mwekundu nchini limesema zaidi ya wakimbizi 14,000 waliokimbia mapigano nchini Ethiopia wanakabiliwa na uhaba wa chakula, maji safi na vyoo katika eneo la Moyale, Marsabit. Zaidi ya 10,900 wamehifadhiwa katika kambi sita huku wengine zaidi ya 4,000 wakiishi na jamaa na marafiki katika jamii. Mkuu wa shirika hilo eneo la Upper Eastern, Malik Adan, alisema wanahitaji msaada wa dharura wa chakula, maji, vifaa vya usafi na vyoo ili kuzuia magonjwa ya kuhara. Shirika hilo limewapa wakimbizi mahema, blanketi, mikeka, vyombo vya jikoni, huduma ya kwanza na chakula maalumu kwa watoto wadogo na akina mama. Serikali ya kaunti ya Marsabit imeahidi kutoa mchele na maharagwe, lakini msaada huo hautoshi kukidhi mahitaji yanayoongezeka. Mohamed Nane, anayesimamia kambi ya Manyatta Madrassa, alisema baadhi ya familia zinahifadhi zaidi ya wakimbizi 20 huku rasilimali zikipungua. Alitoa wito kwa serikali na mashirika ya kibinadamu kuingilia kati haraka. Bashir Tufa, mmoja wa wakimbizi, alisema alitoroka Ethiopia kutokana na mapigano makali kati ya vikosi vya maeneo ya nne na tano. Alisema mapigano yanaendelea na wakimbizi hawajui watakaa Kenya kwa muda gani.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 9 hours ago
Ruto aponda Kalonzo, akimwaga minofu Ukambani
Rais William Ruto amewataka wakazi wa Ukambani kumwacha kiongozi wa Wiper Patriotic Front, Kalonzo Musyoka, na kuunga mkono azma yake ya kuchaguliwa tena mwaka 2027. Rais alisema serikali yake inalenga kuleta maendeleo katika kaunti za Kitui, Machakos na Makueni, akidai upinzani hauna mpango madhubuti wa kubadilisha maisha ya wakazi. Akizungumza katika mikutano mbalimbali baada ya kuzindua na kukagua miradi ya barabara, maji, nyumba na umeme vijijini, Ruto alisema Ukambani umekuwa nyuma kimaendeleo kwa miaka mingi. "Hatutaki Ukambani iendelee kubaki nyuma. Tunaunganisha Wakenya wote kupitia serikali jumuishi itakayojumuisha watu wa eneo hili," alisema akiwa Mbiuni, Kaunti ya Machakos. Alionya wakazi dhidi ya viongozi wanaotumia siasa za kikabila na ubaguzi, akisema Wakenya wote ni ndugu na wanafaa kushirikiana kuleta maendeleo. Katika mikutano hiyo, alimkosoa kwa kushindwa kuboresha barabara inayoelekea nyumbani kwake licha ya kuhudumu katika nyadhifa za juu serikalini kwa miaka mingi. Hata hivyo, Ruto alilaumu tawala zilizopita kwa kupuuza eneo hilo katika mipango ya maendeleo, akiahidi kurekebisha hali hiyo. Ujenzi wa barabara ya Kandwia-Kyuso-Tseikuru unatarajiwa kuanza Jumatatu, siku ambayo rais anatarajiwa kuzindua ujenzi wa mabweni katika Taasisi ya Mafunzo ya Kiufundi ya Tseikuru. Miradi hiyo ni sehemu ya mipango ya miundombinu ya thamani ya zaidi ya Sh150 bilioni iliyotengewa kaunti hizo tatu. Katika Makueni, rais alizindua barabara ya Wote-Kako-Ngoluni na Kyambeke-Kyuasini-Ukia, huku akizindua rasmi barabara iliyokamilika ya Tawa-Itangini. Katika Kaunti ya Kitui, alizindua ujenzi wa barabara ya Kwa Vonza-Kanyangi-Kyandula. Ruto alisema serikali imetenga Sh21 bilioni kuweka lami barabara mpya 10 Machakos na Sh16 bilioni kwa barabara saba Makueni. Aidha, alisema Sh28 bilioni zimetengwa katika mwaka wa kifedha wa 2026/2027 kujenga nyumba 8,000 za gharama nafuu, mabweni 6,000 na masoko 18 Machakos. Katika Mbiuni, alizindua mradi wa maji wa Mwala Cluster wa thamani ya Sh1.47 bilioni, unaolenga kusambaza lita milioni 6.6 za maji kila siku kwa wakazi wa maeneo ya Kangundo na Mwala. Ziara hiyo pia ilishuhudia Mbunge wa Yatta, Robert Basil, akihama Wiper ya Kalonzo na kujiunga na UDA ya Ruto. Basil alimtaja rais kuwa mkombozi wa jamii ya Wakamba, huku Mbunge wa Mwala, Vincent Musyoka, akihimiza wakazi kumuunga mkono katika uchaguzi ujao. Leo, Ruto anatarajiwa kuhudhuria ibada katika Kanisa la AIC Kasina, Mwingi ya Kati, kabla ya kukagua ujenzi wa Daraja la Mto Enziu. Daraja hilo limekuwa suala muhimu tangu Desemba 2021, basi lililokuwa limebeba waumini wa Kanisa Katoliki kwenda harusi liliposombwa na maji na kusababisha vifo vya watu 31. Ruto amesema serikali yake imejitolea kukamilisha mradi huo.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 17 hours ago
Onyo kali kwa wanaotumia akaunti za M-Pesa za wengine kulangua pesa
MKURUGENZI wa Mashtaka ya Umma (DPP) Renson Ingonga amewaonya Wakenya dhidi ya kuruhusu watu wengine kutumia akaunti zao za benki, laini za M-Pesa na vitambulisho kuhamisha pesa zinazotiliwa shaka, akisema wanaweza kujipata wakichunguzwa kwa uhalifu. Bw Ingonga alisema vijana wako katika hatari zaidi ya kutumiwa na mitandao ya wahalifu kufanikisha ulanguzi wa pesa na uhalifu mwingine wa kifedha. "Msiruhusu akaunti zenu za kifedha, vitambulisho au majukwaa ya kidijitali kutumiwa kwa shughuli za uhalifu," alisema wakati wa mkutano wa mazungumzo na wananchi katika Kanisa la AIC, Riruta, Nairobi. Alisema baadhi ya watu huruhusu marafiki na jamaa kutumia akaunti zao bila kujua chanzo cha pesa zinazopitishwa humo. Alionya kuwa wanaosaidia kuhamisha pesa haramu wanaweza kuwajibishwa kisheria kulingana na ushahidi. Bw Ingonga alikuwa akizungumza katika hafla hiyo kupitia mpango wa Ofisi ya DPP wa Chapa Gumzo na Prosecutor, unaolenga kuimarisha uelewa wa wananchi kuhusu mfumo wa haki za jinai. Pia alionya dhidi ya ulaghai mtandaoni, vitisho vya kidijitali na matumizi mabaya ya Akili Unde kuunda picha, video na sauti bandia. Aliwahimiza vijana kulinda taarifa zao binafsi wanapotumia mitandao, huku akisisitiza kuwa vita dhidi ya uhalifu wa mtandaoni lazima viheshimu haki za kikatiba, zikiwemo faragha na uhuru wa kujieleza. Kamishna wa Tume ya Uwiano na Utangamano wa Kitaifa, Jerusah Mwaathime, aliwataka vijana kukataa kujiunga na magenge ya uhalifu na kuepuka kusambaza maudhui yanayochochea vurugu. Onyo hilo linajiri huku ripoti ya Kituo cha Kuripoti Uhalifu wa Kifedha (FRC) ya mwaka 2024 ikionyesha kuwa kilichanganua ripoti 9,571 za shughuli zinazotiliwa shaka. Mamlaka zinaonya kuwa wahalifu hutumia akaunti za watu wengine kuficha chanzo cha pesa. Wakenya wanashauriwa kutokubali kuhamisha pesa wasizojua zilikotoka, kulinda siri zao za M-Pesa na kutotoa taarifa binafsi kwa watu wanaowapigia simu wakijifanya maafisa wa kampuni za huduma za kifedha.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 18 hours ago
Watu saba hawajulikani waliko baada ya jengo kuporomoka Eastleigh
Watu saba bado hawajulikani waliko baada ya jengo la ghorofa 18 kuporomoka Eastleigh, Nairobi, huku shughuli za uokoaji zikiendelea kwa tahadhari kutokana na hofu ya kuathiri hewa inayoweza kuwasaidia manusura walio chini ya vifusi. Waziri wa Usalama wa Ndani Kipchumba Murkomen alisema wafanyakazi 67 waliokuwa wakijenga jengo hilo kando ya 9th Street kabla ya kuporomoka wamepatikana. Mmoja alijeruhiwa huku wengine 66 wakinusurika bila majeraha. Hata hivyo, watu saba wanaoaminika kuwa walikuwa katika maduka 11 kwenye ghorofa ya chini na sehemu ya chini ya jengo hilo hawakuwa wamepatikana kufikia Ijumaa jioni. "Tuna matumaini kuwa wako salama na shughuli hizi za uokoaji zitahakikisha wanaokolewa wakiwa hai," alisema Bw Murkomen. Shughuli za uokoaji ziliendelea hadi usiku, lakini zilikumbwa na changamoto baada ya kuripotiwa kuwa watu waliokuwa chini ya vifusi walilalamika kuwa mashine za kuchimba zilikuwa zikiathiri upatikanaji wa oksijeni. Waokoaji walisitisha kwa muda matumizi ya mashine hizo ili kushauriana kuhusu njia salama ya kufikia watu hao bila kuhatarisha maisha yao. Bw Murkomen alisema eneo hilo lilihitaji utaalamu wa wahandisi ili kuondoa vifusi bila kusababisha janga zaidi. Timu ya pamoja inayojumuisha Jeshi la Ulinzi la Kenya (KDF), polisi, serikali ya kaunti ya Nairobi, Huduma ya Vijana kwa Taifa (NYS) na Shirika la Msalaba Mwekundu Kenya inaongoza shughuli hizo. Wakati huohuo, Mamlaka ya Kitaifa ya Ujenzi (NCA) imetaja kampuni na wataalamu walioorodheshwa katika rekodi zake kuhusu mradi huo. Mamlaka hiyo ilisema kampuni ya 9th Street Plaza Limited ndiyo msanidi wa jengo hilo, huku Stromax Holdings E.A Limited ikiwa mkandarasi. Rekodi hizo pia zinamtaja Emmanuel Mwangi Maina kama mbunifu na Joseph Muturi Mugu kama mhandisi wa miundo. NCA ilisema mradi huo ulisajiliwa Julai 30, 2025. Hata hivyo, taarifa hiyo haikubainisha ikiwa jengo hilo lilikaguliwa kabla ya kuporomoka au kama kulikuwa na ukiukaji wa usalama uliokuwa umeripotiwa. Gavana wa Nairobi Johnson Sakaja alisema jengo hilo halikuwa na cheti cha kuruhusu watu kuanza kulitumia. Chanzo cha kuporomoka kwake bado hakijabainika, huku uchunguzi ukitarajiwa kubaini iwapo kulikuwa na uzembe au ukiukaji wa kanuni za ujenzi. Bw Murkomen alionya kuwa wahandisi, wasimamizi wa ujenzi na wataalamu wengine watakaopatikana kuhusika na uzembe wanaweza kuchukuliwa hatua za kisheria na kinidhamu. "Njia za mkato hazitatusaidia kama nchi. Ufisadi hautatusaidia. Kutafuta pesa za haraka kunaweza kugharimu maisha," alisema. Aliwataka maafisa wa serikali za kitaifa na kaunti kukagua majengo nchini ili kuhakikisha yanazingatia viwango vya usalama. Waziri huyo alisema tukio la Eastleigh ni la pili la kuporomoka kwa jengo kuripotiwa Nairobi mwaka huu, akitaka wanaohusika na ukiukaji wa sheria wawajibishwe. Kwa sasa, kipaumbele cha mamlaka ni kuwatafuta watu saba ambao hawajapatikana, huku uchunguzi ukiendelea kubaini chanzo cha mkasa huo na iwapo kuna mtu au taasisi iliyoshindwa kutekeleza wajibu wake.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 18 hours ago
Kenya yarekodi kifo cha pili kutokana na Ebola
Kenya imerekodi kifo cha pili kutokana na ugonjwa wa Ebola baada ya mwanamke mwenye umri wa miaka 65 kufariki Ijumaa jioni akiwa hospitalini alikokuwa akipokea matibabu. Mkurugenzi Mkuu wa Afya, Dkt Patrick Amoth, alitangaza kifo hicho katika taarifa iliyotolewa saa nne usiku Oktoba 23. Mwanamke huyo alikuwa wa tatu kuthibitishwa kuwa na ugonjwa wa Ebola unaosababishwa na virusi vya Bundibugyo nchini. Alikuwa jamaa wa karibu wa mgonjwa wa kwanza aliyefariki Oktoba 6. Kwa mujibu wa Wizara ya Afya, mwanamke huyo alikuwa ametengwa kwa kuwa alikuwa amekutana moja kwa moja na mgonjwa wa kwanza. Alianza kuonyesha dalili Oktoba 13 na kulazwa katika kitengo cha magonjwa ya kuambukiza siku hiyo hiyo. Alipokea matibabu ya kusaidia mwili kukabiliana na ugonjwa huo hadi alipofariki. "Kwa masikitiko, alifariki kutokana na ugonjwa huo mapema jioni," alisema Dkt Amoth, akiongeza kuwa madaktari walifanya kila waliloweza kuokoa maisha yake. Kifo hicho kinafanya idadi ya waliofariki kufikia wawili kati ya wagonjwa tisa waliothibitishwa kuwa na Ebola. Wagonjwa wengine saba wanaendelea kutibiwa katika vituo viwili vya kutengwa. Wizara ilisema visa vyote vinahusishwa na kundi moja la watu waliokuwa wamekutana na wagonjwa, na hakuna ushahidi wa maambukizi kusambaa katika jamii. Serikali inashirikiana na familia kupanga mazishi salama na yenye heshima, yakiongozwa na timu zilizofunzwa kufuata kanuni za afya ya umma. Dkt Amoth aliwataka Wakenya kuepuka kugusa damu au majimaji ya mwili ya mtu mgonjwa, na kutogusa mwili wa mtu aliyefariki kwa ugonjwa unaoshukiwa kuwa wa kuambukiza. Pia aliwataka kunawa mikono kwa sabuni na maji na kutafuta matibabu haraka wanapopata homa, udhaifu, maumivu ya misuli, kutapika, kuharisha au kutokwa na damu bila sababu. Wanaohitaji msaada wanaweza kupiga simu bila malipo kupitia nambari 719 au kutumia WhatsApp kwa 0700 719 719.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 18 hours ago
Utata kuhusu hatua ya wabunge kuzima matangazo ya moja kwa moja ya matokeo ya uchaguzi 2027
UAMUZI wa wabunge kukataa marekebisho yaliyopendekezwa na Seneti na Mbunge wa Suba South Caroli Omondi kuhusu matangazo ya moja kwa moja ya matokeo ya urais umeibua utata kuhusu uwazi wa uchaguzi nchini. Bunge la Kitaifa lilipitisha Mswada wa Marekebisho ya Sheria ya Uchaguzi wa 2024 Alhamisi, licha ya upinzani kutoka kwa baadhi ya wabunge waliotaka kuwe na utaratibu wa kutangaza matokeo yanapohesabiwa katika maeneo bunge. Bw Omondi alipendekeza Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) iwe na mfumo wa kutangaza moja kwa moja matokeo yaliyotangazwa katika vituo vya kuhesabia kura, ikiwemo kura za Wakenya wanaoishi ughaibuni. Hata hivyo, Bunge lilikataa mapendekezo hayo, likisema marekebisho hayo yalikuwa yakilenga kifungu ambacho tayari kilikuwa kimefutwa katika mswada huo. Hatua hiyo imeibua wasiwasi kwa sababu kifungu cha 39(1G) cha Sheria ya Uchaguzi, kinachotaja matangazo ya moja kwa moja kuwa kwa ajili ya kuwafahamisha wananchi pekee, kilikuwa kimetangazwa kinyume cha Katiba na Mahakama Kuu. Mahakama ilipinga kifungu hicho kwa kudhoofisha hadhi ya matokeo yanayotangazwa katika vituo vya kupigia kura. Hata hivyo, Kiongozi wa Wengi Kimani Ichung'wah alisema Bunge halijapiga marufuku matangazo hayo na kwamba kifungu hicho bado kinatumika. Mbunge wa Funyula Wilberforce Oundo alionya kuwa kufuta mapendekezo hayo kunaweza kuibua tena wasiwasi kuhusu uwazi na ucheleweshaji wa kutangaza matokeo. Kiongozi wa Wachache Junet Mohamed pia alionya dhidi ya kubadilisha sheria za uchaguzi muda mfupi kabla ya uchaguzi, akirejelea mapendekezo ya ripoti ya Kriegler. Mswada huo sasa utarejeshwa kwa Seneti kwa mujibu wa Katiba. Katika marekebisho mengine, wabunge walitaka IEBC kuwasilisha sajili zilizokaguliwa kwa Bunge la Kitaifa na Seneti, huku wakipitisha masharti kuhusu ushahidi wa kidijitali katika kesi za uchaguzi.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 19 hours ago
Sababu za maelfu ya walimu kufeli mtihani wa Diploma
KUPUNGUZWA kwa alama za kujiunga na mafunzo ya diploma katika ualimu wanaofunza shule za msingi kumetajwa kuwa mojawapo wa sababu za idadi kubwa ya wanafunzi kufeli mtihani wa mwaka huu. Matokeo yaliyotangazwa na Baraza la Kitaifa la Mitihani Kenya (KNEC) yanaonyesha kuwa watahiniwa 9,792 kati ya 25,098 waliofanya mtihani, sawa na asilimia 39.02, watarudia baadhi ya masomo kabla ya kuhitimu. Hisabati ndiyo iliyokuwa na changamoto kubwa zaidi, huku watahiniwa 6,815 wakifeli somo hilo. Kiswahili kilikuwa na 2,988 waliofeli, huku Kiingereza kikiwa na 1,514. Hili ndilo kundi la kwanza kufanya mtihani tangu masharti ya kujiunga na vyuo vya ualimu yapunguzwe kutoka alama ya C katika KCSE na mahitaji maalumu katika masomo kadhaa. Mkurugenzi mkuu wa KNEC, Dkt David Njengere, alisema kuondolewa kwa sharti la kupata alama ya C katika Hisabati na Kiingereza kuliruhusu wanafunzi wenye alama za chini kujiunga na masomo hayo. "Changamoto kubwa ni uwezo wa wanafunzi wanapojiunga. Sharti la kupata C liliondolewa kwa sababu wanafunzi waliokuwa wakifuzu kuingia vyuo vya diploma walikuwa wachache," alisema. Kati ya watahiniwa wa mwaka huu, ni 3,644 pekee waliokuwa na alama ya C au zaidi katika Hisabati ya KCSE, huku 17,137 wakiwa na alama kati ya D na E. Dkt Njengere alisema sababu nyingine zinazoweza kuchangia matokeo hayo ni ongezeko la wanafunzi, uhaba wa walimu wa vyuo, vifaa duni na changamoto za kutekeleza tathmini ya wanafunzi wanapokuwa masomoni. KNEC inapanga kufanya mtihani Januari 2027 kwa watahiniwa ambao hawakufikia kiwango kinachohitajika kuhitimu. Naibu katibu mkuu wa Chama cha Kitaifa cha Walimu (KNUT), Hesbon Otieno, alisema matokeo hayo yanahitaji uchunguzi kubaini kama wakufunzi wana ujuzi wa kutosha kufundisha kulingana na mtaala unaozingatia umilisi. Alisema vyuo vinahitaji vifaa vinavyowawezesha wanafunzi kujifunza kwa vitendo badala ya kutegemea nadharia pekee. Chuo cha Mosoriot kilirekodi idadi kubwa zaidi ya waliorejeshwa, kikiwa na watahiniwa 927 kati ya 964. Nakuru kilikuwa na 541 kati ya 548, huku Borabu kikiwa na 538 kati ya 627. Mwenyekiti wa Chama cha Kitaifa cha Wazazi, Silas Obuhatsa, alitaka Wizara ya Elimu kuchunguza matokeo hayo, akitaja changamoto za karo, miundombinu na nidhamu miongoni mwa wanafunzi kama mambo yanayoweza kuchangia. Alisema hatua za haraka zinahitajika kusaidia watahiniwa walioathirika na kuboresha ubora wa mafunzo ya walimu.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 20 hours ago
Usalama waimarishwa mitihani ya Gredi 6 na 9 ikianza Jumatatu
USALAMA umeimarishwa kote nchini huku shule zikikamilisha maandalizi ya mitihani ya Gredi 6 na 9 itakayoanza Jumatatu. Watahiniwa wa Gredi 6 watafanya Tathmini ya Elimu ya Msingi (KPSEA), huku wale wa Gredi 9 wakifanya Tathmini ya Elimu ya Shule za Sekondari za Awali (KJSEA). Shule zilifanya mazoezi ya mwisho Ijumaa, ambapo wanafunzi walielekezwa kuhusu taratibu za mitihani na jinsi ya kujaza karatasi za majibu. Wasimamizi nao walipewa maelekezo kuhusu majukumu yao. Katika Kaunti ya Uasin Gishu, Kamishna wa Kaunti Eddyson Nyale aliwahakikishia wanafunzi, wazazi na wasimamizi wa shule kuwa usalama umeimarishwa. Alionya watu wasiohusika dhidi ya kwenda katika vituo vya mitihani. "Timu ya usalama ya kaunti imeweka mikakati madhubuti kuhakikisha mazingira ni salama na ya amani katika kipindi chote cha tathmini," alisema Dkt Nyale. Mkurugenzi wa Elimu wa kaunti hiyo, David Koech, alisema mazoezi yalifanyika kwa mafanikio na watahiniwa wote waliosajiliwa walishiriki. Alisema wanatarajia wanafunzi wote kufika kufanya mitihani Jumatatu. Katika Trans Nzoia, Mkurugenzi wa Elimu Pamela Akello alisema mipango ya usalama imekamilika. Huko Turkana, maafisa wa elimu wanashirikiana na maafisa wa usalama kuhakikisha wanafunzi katika maeneo yanayokumbwa na ujangili wa kutumia silaha wanafanya mitihani bila hofu. Mkurugenzi wa Elimu Henry Lubanga alisema watahiniwa walio katika maeneo yasiyo salama watasafirishwa hadi vituo salama inapohitajika. "Usalama wa watahiniwa katika maeneo yasiyo salama utahakikishwa. Katika baadhi ya hali, tutawasafirisha hadi vituo salama vya mitihani," alisema. Aliongeza kuwa magari na maafisa wako tayari, huku wazazi wakihimizwa kuhakikisha watoto wao wanafika kufanya tathmini. Katika Shule ya Korinyang Mixed Boarding and Junior Secondary iliyoko Aroo, wasimamizi wanashirikiana na viongozi wa eneo hilo kuwatafuta wanafunzi waliokosa masomo kutokana na shughuli za uchimbaji dhahabu Kalomwae na maeneo ya mpakani. Mwalimu mkuu Mahammud Abdullahi alisema uchimbaji huo umeathiri idadi ya wanafunzi katika madarasa yote, huku madarasa ya juu yakikumbwa zaidi na tatizo hilo. Katika kaunti ya Baringo, Mkurugenzi wa Elimu Kipruto Kosgei alisema watahiniwa zaidi ya 17,226 wanatarajiwa kufanya KJSEA katika vituo zaidi ya 523. Magari yameandaliwa kusambaza karatasi za mitihani kwa wakati. Kamishna wa Kaunti ya Nakuru Loyford Kibaara alisema wasimamizi wa vituo 480 wameelekezwa kulinda uadilifu wa mitihani na kuzuia udanganyifu. Alisema kila kituo kitakuwa na angalau maafisa wawili wa polisi wenye silaha. "Usimamizi mzuri wa mitihani ya kitaifa unategemea uadilifu wa maafisa wa usalama, wasimamizi na wasimamizi wa mitihani kwa sababu wanawasiliana moja kwa moja na watahiniwa," alisema. Katika kaunti ya Murang'a, kamati ya usalama na ujasusi imewaagiza maafisa wa eneo hilo kuorodhesha watahiniwa waliopotea na kuripoti dharura zinazoweza kuvuruga mitihani. Kamishna wa Kaunti Hassan Bule alisema taarifa hizo zitasaidia kushughulikia hali kama vile kuhamisha vituo, wanafunzi wanaofanyia mitihani hospitalini au katika vituo vya kizuizini vya haki, na vitisho vya usalama. Murang'a ina watahiniwa 25,334 wa KJSEA katika vituo 567 na 24,093 wa KPSEA katika vituo 618. Meru imesajili watahiniwa 37,301 wa KPSEA katika vituo 954, huku 35,670 wakitarajiwa kufanya KJSEA katika vituo 827. Katika eneo la Pwani, Kilifi inaongoza kwa idadi ya watahiniwa wa KJSEA, ikiwa na wanafunzi 49,602 katika vituo 680 vya umma na kibinafsi. Kwale ina watahiniwa 26,425, Mombasa 22,608, Taita Taveta 9,022, Tana River 5,937 na Lamu 4,064. Wakati huo huo, Chama cha Shule za Kibinafsi nchini kimepongeza Wizara ya Elimu kwa kuweka mazingira yanayowawezesha watahiniwa na maafisa wa mitihani kujiandaa. Willy Mbote, mkurugenzi wa Achievers Academy katika eneo bunge dogo la Kapseret, alisema shule za kibinafsi zimefurahishwa na maandalizi yaliyofanywa.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 21 hours ago
Watu wahofiwa kukwama baada ya jengo la ghorofa 18 kuporomoka Eastleigh Nairobi
WATU kadhaa wanahofiwa kukwama chini ya vifusi baada ya jengo la ghorofa 18 kuporomoka katika mtaa wa Eastleigh, Nairobi, Ijumaa. Jengo hilo lilikuwa kwenye Barabara ya Yusuf Haji, karibu na duka la Day to Day kwenye 9th Street, eneo lenye shughuli nyingi za biashara. Timu za uokoaji kutoka Shirika la Msalaba Mwekundu Kenya na serikali ya kaunti ya Nairobi zilitumwa eneo hilo kusaidia kuwaokoa watu waliokuwa chini ya vifusi. Mkuu wa Polisi eneo la Nairobi, Issa Mohamed, alisema shughuli za uokoaji zilikuwa zikiendelea huku maafisa wa polisi wakijaribu kudhibiti umati wa watu waliokuwa wamefurika eneo la tukio. Polisi walilazimika kutumia vitoa machozi kuwatawanya watu waliokuwa wakifunga njia za kuingia eneo la tukio kurahisisha kazi ya waokoaji. "Wahudumu wa dharura wako eneo hilo huku juhudi zikiendelea kutafuta manusura," alisema Bw Mohamed. Aliongeza kuwa maafisa zaidi wa polisi walitumwa kusaidia kuratibu shughuli za uokoaji na kuhakikisha magari ya dharura yanafika eneo hilo bila vikwazo. Gavana wa Nairobi Johnson Sakaja, aliyetembelea eneo la tukio, alisema kipaumbele cha serikali ya kaunti ni kuokoa maisha ya watu waliokuwa wamekwama chini ya vifusi. Alisema mashine za kuchimba vifusi, vifaa vya kuvunja simiti na mbwa maalumu wa kutafuta watu zilitumwa kusaidia shughuli hizo. "Lengo letu kwa sasa ni kuokoa maisha. Tunaondoa vifusi na kuunda nafasi ili hewa ya oksijeni iwafikie watu wanaowasiliana nasi kutoka ndani ya jengo," alisema. Bw Issa alisema mtu mmoja aliokolewa kutoka vifusi na kupelekwa hospitalini. Alisema mtu huyo alikuwa katika hali nzuri. Jengo hilo lilikuwa bado linajengwa lilipoporomoka, ingawa ghorofa za chini zilikuwa tayari zikitumiwa na wafanyabiashara na wapangaji. Mmoja wa wafanyakazi walionusurika, Alexander Kidida, alisema wafanyakazi waligundua nyufa kwenye nguzo moja na kuamua kutoka nje mbio. "Tuliona nguzo moja ilikuwa na nyufa, kwa hivyo tukaamua kukimbia kujiokoa. Dakika chache baadaye, jengo liliporomoka," alisema. Alikadiria kuwa takriban watu 70 walikuwa wakifanya kazi katika jengo hilo, lakini hawakuwa wamehesabu ni wangapi waliofanikiwa kutoka salama. Alisema baadhi ya wafanyakazi wenzake walikuwa kwenye sehemu ya chini ya jengo na hawakuwa wamepatikana. Joseph Kaula, aliyekuwa akifanya kazi kwenye ghorofa ya tano, alisema alisikia watu wakipiga mayowe nje na baadaye akahisi jengo likitikisika. "Nilidhani watu walikuwa wakipigana nje. Nilipoanza kutoka, nilisikia jengo likitikisika na nikaruka. Nilikuwa miongoni mwa watu wa mwisho kutoka. Mungu ni mkuu," alisema. Jacob Obiero aliyeshuhudia mkasa huo alisema marafiki zake wawili waliokuwa wakifanya kazi ndani ya jengo hilo hawakuwa wamepatikana, huku simu zao zikiwa hazipatikani. Baadhi ya mashahidi walisema huenda idadi ya watu waliokuwa ndani ilikuwa ndogo kwa sababu tukio hilo lilitokea wakati wa sala ya adhuhuri, ambapo wafanyabiashara wengi walikuwa wamefunga maduka yao kwenda kusali. Bw Sakaja alisema jengo hilo halikuzingatia kanuni za ujenzi na akaahidi hatua za kisheria kuchukuliwa dhidi ya anayelimiliki. Hadi wakati wa taarifa ya awali ya kaunti, idadi kamili ya watu waliokuwa wamekwama, majeruhi na chanzo cha kuporomoka kwa jengo hilo havikuwa vimebainika.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo 22 hours ago
Gideon afichua jinsi Ruto alivyomcheza kisiasa
MWENYEKITI wa chama cha Kanu Gideon Moi amemshutumu Rais William Ruto kwa kumdanganya na kukiuka makubaliano yao ya kisiasa, akisema alijitolea kwa manufaa ya serikali lakini baadaye akatelekezwa na kuanza kushambuliwa pamoja na familia yake. Akizungumza nyumbani kwake Kabarak, Kaunti ya Nakuru, Ijumaa, Bw Moi alisema alimwamini Rais na kukubali kufanya kazi naye kwa heshima ya urais, lakini ahadi walizokubaliana hazikutekelezwa. Alifichua kuwa kabla ya Dkt Ruto kuzuru Kabarak Oktoba 10, 2025, kulikuwa na mazungumzo kadhaa yaliyolenga kupunguza mvutano wa kisiasa baina yao. Katika mkutano huo, Rais alitangaza makubaliano ya kushirikiana na Kanu kuelekea uchaguzi mkuu wa 2027. Bw Moi aliondoa azma yake ya kuwania tena kiti cha useneta wa Baringo, akaachia chama cha UDA kumteua mgombea wake katika uchaguzi mdogo uliofuata. Hata hivyo, Bw Moi alisema mambo yalianza kubadilika baada ya kifo cha aliyekuwa Waziri Mkuu Raila Odinga mnamo Oktoba 15, 2025. Alisema alitakiwa kusubiri hadi serikali ikamilishe mazishi ya kitaifa ya Raila, lakini hata baada ya miezi kupita, ahadi hazikutekelezwa. "Baada ya kifo cha Raila, niliambiwa nisubiri na kwamba makubaliano yangetekelezwa baadaye. Nilisubiri hadi Desemba, kisha Pasaka. Nilifuatilia, lakini bado nasubiri," alisema. Bw Moi alisema alitimiza wajibu wake kwa kujiondoa kwenye kinyang'anyiro cha useneta, kuhakikisha Kanu haikuteua mgombea na akaahidi kumuunga mkono Rais, ikiwemo kuandaa mikutano na wazee. Alisema hakuwahi kumuomba Rais biashara au manufaa yake ya kibinafsi, bali alitaka wataalamu kutoka jamii yake wapewe nafasi za kazi serikalini na wakazi wa Baringo wazingatiwe katika uteuzi. "Kwenye mazungumzo haya yote, mimi ndiye niliyejitolea zaidi. Kuna watu ambao hawazungumzi nami tena kwa sababu ya makubaliano hayo; walihisi wamesalitiwa," alisema. Aliongeza kuwa mashambulizi dhidi yake yalikuwa njama ya kuficha kushindwa kwa serikali kutekeleza ahadi ilizompa. Bw Moi pia alimlaumu Waziri wa Usalama wa Ndani Kipchumba Murkomen na Mbunge wa Kapseret Oscar Sudi kwa kutua kwa helikopta katika shamba lake Kabarak wakiwa na maafisa waliojihami kwa silaha bila ruhusa, wakati wa mazishi ya binti wa Mkurugenzi Mkuu wa Mamlaka ya Bandari Kenya, William Ruto. Alisema familia yake na wafanyakazi walinyanyaswa, kisha yeye akashambuliwa kwa maneno hadharani. Pia alidai kuwa mmoja wa jamaa zake, mhariri msaidizi wa Standard Group Alex Kiprotich Chepkoit, alitekwa nyara, kuteswa na kutupwa karibu na Bwawa la Masinga. "Nimewaambia waache familia yangu. Waache watoto wetu nje ya siasa, na kama wananitaka mimi, wanijie. Wanajua ninakoishi," alisema. Hata hivyo, alisisitiza kuwa hana uhasama binafsi na Dkt Ruto, akimtambua kama Rais wa nchi, lakini akasema amevunja makubaliano yao. Bw Moi aliwataka wazee na wakazi wa Bonde la Ufa wamwachilie kutafuta mwelekeo mpya wa kisiasa kuelekea uchaguzi wa 2027. "Ninahitaji mambo matatu kutoka kwenu: kuniombea, kuniruhusu kuchagua njia mpya ya kisiasa na kuwaomba watu wa Baringo wanisamehe kwa kumwamini Rais Ruto na kukubali kufanya kazi naye," alisema. Alionya kuwa viongozi wa serikali wanaodhani wanaweza kununua uungwaji mkono wa wapigakura kwa pesa wanakosea, akisema matokeo ya uchaguzi mdogo wa Ol Kalou yalionyesha changamoto zinazoweza kukabili serikali mwaka 2027. Alikosoa pia washirika wa karibu wa Rais kwa kuanza kujadili urithi wa urais wa 2032 kabla ya kuhakikisha ushindi katika uchaguzi wa 2027. Gideon alisema kuwa uamuzi wake wa kuunga mkono Ruto ulitokana na imani kwamba makubaliano hayo yangeleta ushirikiano wa kisiasa wenye manufaa kwa wananchi, badala ya kuendeleza siasa za kushindana. Hata hivyo, alisema amejifunza kutokana na yaliyotokea na sasa anataka nafasi ya kushauriana na wafuasi wake kuhusu mwelekeo mpya kabla ya uchaguzi wa 2027. Aliwataka wazee wa Bonde la Ufa kumsaidia kufanya uamuzi huo kwa kuzingatia maslahi ya jamii na mustakabali wa taifa. Alisisitiza kuwa uamuzi wake hautokani na chuki dhidi ya Rais Ruto, bali ni matokeo ya kile anachosema ni kutotimizwa kwa ahadi zilizowekwa waliposuka ushirikiano huo.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 11:45:22
Waititu apata pigo tena akipoteza kesi
ALIYEKUWA gavana wa Kiambu Ferdinand Waititu amepata pigo baada ya Mahakama Kuu kukataa kufuta sheria inayowazuia waliopatikana na hatia ya ufisadi kushikilia nyadhifa za umma kwa miaka 10. Jaji Enock Chacha Mwita alisema Waititu na walalamishi wengine walishindwa kuthibitisha kwa nini Kifungu cha 64 cha Sheria ya Kupambana na Ufisadi na Uhalifu wa Kiuchumi kinapaswa kutangazwa kuwa kinyume cha Katiba. Sheria hiyo inawazuia waliopatikana na hatia ya ufisadi au uhalifu wa kiuchumi kuchaguliwa au kuteuliwa katika nyadhifa za umma kwa miaka 10 baada ya kuhukumiwa. Waititu anatumikia kifungo cha miaka 12 kuhusiana na sakata ya ufisadi ya Sh588 milioni iliyohusisha utoaji wa zabuni ya ujenzi wa barabara Kiambu kwa kampuni ya Testimony Enterprises Limited. Alitozwa faini ya Sh53.5 milioni au kifungo cha miaka 12 gerezani. Aliyekuwa afisa mkuu wa barabara Kiambu Luka Mwangi Wahinya alitozwa Sh21 milioni au kifungo cha miaka saba, huku mkurugenzi wa kampuni hiyo Charles Chege Mbuthia akitozwa Sh295 milioni au kifungo cha miaka tisa. Walalamishi walipinga vifungo hivyo, wakisema vilizidi viwango vilivyowekwa na Sheria ya Kanuni za Adhabu. Hata hivyo, Jaji Mwita alisema mahakama ya rufaa ndiyo iliyofaa kushughulikia masuala hayo. "Mamlaka ya mahakama hii si mbadala wa mamlaka ya mahakama ya rufaa," alisema. Rufaa zao dhidi ya hukumu na adhabu zilitupiliwa mbali na Mahakama Kuu inayoshughulikia kesi za ufisadi. Waititu, mkewe Susan Wangari na washirika wao wanatarajiwa kufika mahakamani Oktoba 27, 2026, kwa hatua ya kupunguziwa adhabu na kuhukumiwa kuhusu makosa ya kufua fedha na kupokea mapato ya uhalifu.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 11:55:46
HABARI ZA HIVI PUNDE: Jengo la ghorofa 12 laporomoka Eastleigh
Waokoaji kutoka Idara za kukabiliana na Dharura na Majanga Kaunti ya Nairobi wameanzisha shughuli za kutafuta na kuokoa watu baada ya jengo la ghorofa 12 lililokuwa likijengwa kuporomoka Eastleigh, Nairobi. Jengo hilo lililoko kwenye makutano ya First Avenue na 9th Street lilikuwa bado linaendelea kujengwa, huku ghorofa ya chini ikiwa tayari inatumiwa. Taarifa kutoka kwa kaunti zinaonyesha kuwa huenda baadhi ya watu wamenaswa chini ya vifusi kufuatia tukio hilo. Timu za uokoaji zimefika eneo la tukio na zinaendelea kutathmini hali huku zikifanya msako wa kuwatafuta watu wanaoweza kuwa wamefunikwa na kifusi. Mashine nzito zimepelekwa kusaidia kuondoa vifusi na kufungua njia ili waokoaji kufikia maeneo ambayo huenda waathiriwa wamekwama. Hata hivyo, taarifa kuhusu idadi ya watu waliojeruhiwa, waliokufa au waliookolewa hazikuwa zimepatikana kufikia wakati wa kutolewa kwa taarifa hiyo. Kaunti imesema itatoa taarifa zaidi kadiri operesheni ya uokoaji inavyoendelea na habari mpya kupatikana.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 11:15:56
Maelfu wakimbilia Moyale mapigano yakichacha Ethiopia
Hali ya wasiwasi imetanda mjini Moyale, kaunti ya Marsabit, huku maelfu ya wanawake na watoto wakikimbilia Kenya kutafuta usalama kufuatia mapigano makali kati ya vikosi vya Somali na Oromia nchini Ethiopia. Mapigano kati ya vikosi vya maeneo ya Nne na Tano nchini humo pamoja na maafisa wa usalama yameingia siku ya nne, huku milio ya risasi ikisikika karibu na mpaka. Wakazi walisema mapigano yaliripotiwa Ijumaa asubuhi katika maeneo ya Moyale na Hudhat nchini Ethiopia. Maelfu ya waliokimbia makazi yao wameingia Kenya, baadhi wakitafuta hifadhi kwa jamaa zao huku wengine wakilala mitaani na katika maeneo ya umma. Mamia wamepata hifadhi katika madrasa ya Manyatta, wadi ya Heillu Manyatta. Ali Abdullahi, mkazi wa Moyale, alisema mapigano yalikuwa yakiendelea takriban kilomita tano kutoka upande wa Kenya. "Mnamo Alhamisi, risasi ziliwapata baadhi ya watu na majengo upande wa Kenya. Wakenya kadhaa walijeruhiwa na tuna hofu kuwa mapigano haya yanaweza kuendelea," alisema. Mfanyabiashara Ali Mumin alisema biashara kadhaa, zikiwemo benki, zimefungwa kutokana na hali ya usalama. "Biashara zimeathirika pakubwa kwa sababu tunategemea sana biashara kutoka Ethiopia. Kufikia sasa, maelfu ya wakimbizi wamekimbilia maeneo mbalimbali mjini Moyale," alisema. Kamishna wa Kaunti ya Marsabit, Stanley Kamande, alisema maafisa wa usalama wanafuatilia hali hiyo kuzuia mapigano yasivuke mpaka. Aliwataka wakazi kuwa macho na kuripoti shughuli zozote zinazotiliwa shaka, huku akiomba mashirika ya kibinadamu kusaidia wakimbizi. Katibu Mkuu wa Shirika la Msalaba Mwekundu Kenya, Ahmed Idris, alisema shirika hilo limeanza kusaidia familia zilizoingia nchini, likilenga awali 1,000. Alisema wengi waliwasili bila mali nyingi na wanahitaji haraka makazi, chakula, maji na huduma za afya. Wahudumu wa shirika hilo, kwa ushirikiano na serikali ya kaunti ya Marsabit na maafisa wa serikali ya kitaifa, walitoa mahema, blanketi, mikeka, mitungi ya maji na vifaa vya jikoni. Pia wanatoa huduma ya kwanza na chakula maalumu chenye virutubisho kwa watoto wadogo na kina mama wajawazito na wanaonyonyesha. Shirika hilo pia linasaidia familia zilizotenganishwa na mapigano kuwasiliana tena. "Kipaumbele chetu ni kuhakikisha kila familia inayowasili Moyale iko salama, ina makazi na inatendewa utu," alisema Dkt Idris.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 07:55:40
Gen Z sasa walenga viti vya kisiasa 2027
VIJANA nchini wanajiandaa kuingia kwenye ulingo wa siasa kuelekea uchaguzi mkuu wa 2027, huku baadhi wakisema wakati umefika wa kuacha kupinga sheria kwa kuandamana barabarani na kuingia bungeni kuzitunga. Utafiti uliofanywa na shirika la Youth Congress umebaini kuwa vijana 113 wanapanga kuwania nyadhifa za uchaguzi, wengi wakilenga viti vya wawakilishi wa wadi (MCA). Kati yao, 74 wanataka kuwa MCA, 21 wanalenga ubunge, saba wanataka viti vya wawakilishi wa wanawake, sita wanawania useneta na mmoja anataka ugavana. Hakukuwa na kijana aliyetangaza nia ya kuwania urais wakati wa utafiti huo. Mkurugenzi Mkuu wa Youth Congress Raphael Obonyo alisema utafiti huo ulifanywa kati ya Juni 1 na Julai 31, 2026, kubaini idadi ya vijana wanaotaka kuwania, nyadhifa wanazolenga na sababu zinazowasukuma kujiunga na siasa. Alisema wengi wamechoshwa na huduma duni, ukosefu wa ajira na changamoto za maji, usafi wa mazingira, afya na kilimo. "Baadhi yao walisema wanajiunga na siasa kutokana kwa kutamaushwa na uongozi uliopo," alisema Obonyo. Vijana wengine wanaamini wanaelewa changamoto za kizazi chao na wanaweza kuzishughulikia wakiwa viongozi. Usimamizi wa taka ni mojawapo ya masuala wanayotaka kupewa kipaumbele. Obonyo alisema vijana katika kaunti za Nairobi, Kakamega, Nakuru, Kisumu, Kiambu na Mombasa wanataka kushirikishwa rasmi katika ukusanyaji taka na uhifadhi wa mazingira, shughuli ambazo baadhi yao tayari huzifanya kujipatia riziki. Wengine wanataka serikali zitambue fursa zilizopo katika teknolojia, michezo na sekta bunifu, huku wakilalamikia ukosefu wa intaneti katika maeneo ya mashambani. Kulingana na Obonyo, gharama ndogo ya kampeni za MCA inaweza kuwa sababu ya vijana wengi kulenga viti hivyo, huku wengine wakivitazama kama njia ya kupata uzoefu kabla ya kuwania nyadhifa za juu. Wanawake walikuwa asilimia 15 ya waliohojiwa, ikilinganishwa na wanaume waliokuwa asilimia 85. Obonyo alisema vijana wa kike hukumbana na ukatili mtandaoni na nje ya mtandao, ukosefu wa fedha za kampeni na mitazamo inayowabagua. Baadhi yao wanataka kupigania upatikanaji wa sodo za hedhi, suala ambalo wanasema wanasiasa hulizungumzia wakati wa kampeni lakini wanalisahau baada ya uchaguzi. Maandamano yaliyoongozwa na Gen Z mwaka 2024 kupinga Mswada wa Fedha yaliwahamasisha vijana wengi kushiriki siasa. Hata hivyo, baadhi sasa wanasema maandamano pekee hayawezi kuleta mageuzi wanayotaka. Meshack Kiprotich, mwenye umri wa miaka 23 na katibu wa masuala ya vijana wa KANU, alisema alishiriki maandamano Nairobi kabla ya kurejea Kericho kuhamasisha vijana. "Tunahitaji vijana wawe watunga sheria. Hatupaswi kuwa nje kila mara tukipinga sheria. Tunapaswa pia kuwa ndani ya Bunge tukitunga sheria bora," alisema. Takwimu za Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) zinaonyesha wapiga kura wenye umri wa miaka 18 hadi 35 walikuwa asilimia 51 ya waliosajiliwa mwaka 2017, lakini idadi hiyo ilishuka hadi asilimia 39.84 mwaka 2022. Mwaka 2017, vijana 3,428 waliwania nyadhifa mbalimbali, lakini 314 pekee walishinda. Kati yao, 287 walikuwa madiwani, 17 wabunge, sita maseneta, watatu wawakilishi wa wanawake na mmoja gavana. Allans Ademba wa mpango wa "Tuko Kadi" alisema idadi ya wapiga kura waliosajiliwa kupitia kampeni hiyo iliongezeka kutoka 2.6 milioni hadi 2.9 milioni kufikia Agosti 2026. Anataka idadi hiyo ifikie milioni sita na vijana washinde angalau viti 100 vya uchaguzi. "Mpiga kura aliyesajiliwa ana nafasi nzuri zaidi ya kuleta mabadiliko kuliko mwandamanaji ambaye hajajisajili," alisema. Hata hivyo, vijana wengi bado hawajaamua vyama watakavyotumia, huku wengine wakipanga kuwania kama wagombea huru.
read moretaifaleo.nation.co.ke
@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 05:55:21
Mgomo wa wahadhiri : wasiwasi watanda wanafunzi wakitishia kuandamana
WANAFUNZI wa vyuo vikuu vya umma wametishia kuandamana kupinga kusimamishwa kwa masomo kwa wiki tatu kutokana na mgomo wa wahadhiri na wafanyakazi wengine wanaodai makubaliano mapya ya mishahara na marupurupu. Baadhi ya wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Nairobi waliandamana Jumatano, huku wakionya kuwa kukosekana kwa suluhu kunaweza kuzua maandamano zaidi katika vyuo vingine. Rais wa Muungano wa Wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Nairobi, Ahmed Rashid, alisema mgomo huo unavuruga mipango ya masomo na kuongeza shinikizo za kifedha na kihisia kwa wanafunzi. Alisema familia zao zinatarajia wamalize masomo, huku wengine wakikumbwa na matatizo ya kifedha. Ian Ochieng, mwanafunzi wa chuo hicho, alisema usumbufu huo umekuwa ukijirudia kwa miaka mitatu mfululizo na kutishia kuungana na wahadhiri kugoma iwapo serikali haitachukua hatua. Remmy Osoti, mwanafunzi wa mwaka wa nne katika Chuo Kikuu cha Multimedia, alisema wanafunzi wanaendelea kulipa gharama za chakula na malazi hata masomo yanapositishwa. Pia wanatumia fedha zaidi kusafiri nyumbani na kurejea vyuoni mgomo unapoisha. Waziri wa Elimu Julius Ogamba alisema mazungumzo kuhusu makubaliano ya 2025–2029 yamekwama baada ya vyama vya wafanyakazi kukataa Sh9.7 bilioni ilizotoa serikali. Alisema matakwa ya vyama hivyo yanakadiriwa kugharimu Sh100 bilioni, kiasi ambacho serikali inasema haiwezi kumudu kwa sasa. Ogamba alisema wizara inazungumza na Wizara ya Fedha kuongeza pesa hizo na akatoa wito kwa wanafunzi kuwa watulivu. Mwenyekiti wa kamati ya manaibu chansela wa vyuo vikuu vya umma, Profesa Daniel Mugendi, alionya kuwa muda uliopotea wa baadhi ya kozi, hasa udaktari, unaweza kukosa kufidiwa kwa sababu masomo yake hufuatana bila mapumziko. Aliitaka serikali na vyama vya wafanyakazi kufikia makubaliano haraka ili kurejesha masomo na kuepusha migomo kama hiyo siku zijazo.
read moreRight Column Content