T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 09 Oct 2026 06:55:18

Wabunge wataka IEBC ijitenge na mchujo vyamani

WABUNGE sasa wanapanga kuondoa Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) katika usimamizi au kusikiliza migogoro inayotokana na mchujo ndani ya vyama vya kisiasa, wakisema hatua hiyo itaongeza uhuru wa vyama hivyo. Wakati wa kujadili Mswada wa Marekebisho ya Sheria ya Uchaguzi wa mwaka 2024, wabunge walisisitiza kuwa vyama vya kisiasa ni taasisi huru zenye haki ya kusimamia shughuli zao za ndani bila kuingiliwa na IEBC. Wanataka Sheria ya Uchaguzi ifanyiwe marekebisho ili kuondoa mamlaka ya IEBC kushughulikia migogoro ya uteuzi wa wagombea ndani ya vyama na jukumu hilo lihamishiwe Mahakama ya Kutatua Migogoro ya Uchaguzi. Kwa mujibu wa Katiba, Ibara ya 88 inapatia IEBC jukumu la kusimamia au kuendesha kura za maamuzi na uchaguzi. Aidha, Ibara ya 88(4)(e) inaeleza kuwa tume hiyo ina wajibu wa kushughulikia migogoro ya uchaguzi, ikiwemo inayotokana na uteuzi wa wagombea, isipokuwa kesi za uchaguzi na migogoro inayozuka baada ya kutangazwa kwa matokeo. Hata hivyo, wabunge wanasema kuhusika kwa IEBC katika mchujo wa vyama kunadhoofisha uhuru wa vyama vya kisiasa.Kwa mujibu wao, uamuzi wa kumpa mwanasiasa tiketi ya moja kwa moja au kupitia mchujo ni haki ya chama husika pekee. Kwa msingi huo, wanadai IEBC haipaswi kuwa na mamlaka ya kusikiliza malalamishi yanayotokana na maamuzi hayo.Pia walieleza kuwa kushiriki kwa IEBC katika michakato ya vyama ni sawa na kuingilia masuala ya ndani ya vyama vya kisiasa. Hoja nyingine iliyotolewa ni uwezekano wa mgongano wa maslahi. Walisema baadhi ya vyama hupatia IEBC jukumu la kusimamia mchujo kutokana na uwezo wake wa kiteknolojia na kiutawala. Hivyo, si sahihi kwa tume hiyo hiyo kusikiliza migogoro inayotokana na uchaguzi ambao imesimamia. Mwenyekiti wa Kamati ya Haki na Masuala ya Kisheria, George Murugara, alisema wabunge wanataka jukumu la IEBC katika kusuluhisha migogoro ya uteuzi lifutwe kabisa. "Tunataka kuondoa jukumu la IEBC katika kushughulikia migogoro inayotokana na uteuzi wa wagombeaji. Migogoro hiyo ishughulikiwe na Mahakama ya Kutatua Migogoro ya Uchaguzi," alisema Murugara. Mbunge wa Ugenya, David Ochieng', alisema Ofisi ya Msajili wa Vyama vya Kisiasa inapaswa kuimarisha vyama ili viweze kusimamia shughuli zao kwa uhuru. "IEBC haina kazi katika uteuzi wa ndani ya vyama. Vyama ni kama vilabu. Kama chama kinaamua kunipa tiketi ya moja kwa moja, hilo ni suala lake. Kwa nini IEBC ihusike?" alihoji. Kwa upande wake, Mwakilishi wa Wanawake wa Baringo, Florence Jematiah, alisema hana tatizo IEBC kusaidia vyama visivyo na uwezo wa kusimamia uchaguzi wa mchujo. Hata hivyo, alionya kuwa matatizo huibuka pale tume hiyo hiyo inapolazimika kusikiliza migogoro inayotokana na mchujo iliyoendesha. Kulingana na Mpango wa Uchaguzi wa 2025-2027 uliozinduliwa Mei, vyama vyote vinavyokusudia kushiriki Uchaguzi Mkuu wa Agosti 10, 2027, vinapaswa kukamilisha mchujo na kutatua migogoro yote ifikapo Mei 9, 2027. Ratiba hiyo pia inaeleza kuwa wagombea wasioridhika na namna vyama vyao vilivyoshughulikia malalamishi yao watakuwa na hadi Juni 12, 2027 kuwasilisha kesi kwa IEBC, ambayo itatakiwa kutoa uamuzi ndani ya siku 10.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 09 Oct 2026 05:55:38

Serikali ya Sakaja yafyonza Sh125 bilioni miradi ikikwama

GAVANA wa Nairobi, Johnson Sakaja, aliingia ofisini mwaka wa 2022 akiwa na ahadi kubwa ya kuhakikisha kuwa mambo yanaenda sambamba Nairobi lakini miaka minne baadaye takwimu za matumizi ya fedha za umma zinaibua swali iwapo jiji hilo limetimiza lengo hilo. Bw Sakaja alipokuwa akihutubu wakati wa kuapishwa kwake Agosti 2022, alikumbuka maisha yake ya utotoni Ngara na jinsi alivyoshangaa kuona baadhi ya mitaa ikiwa safi, yenye barabara nzuri na iliyopangwa huku mingine ikiwa katika hali mbaya.Alisema akiwa na umri wa miaka saba aliwahamasisha watoto wenzake kuandamana wakitaka mazingira yao yaimarishwe. "Nilijifunza kuwa eneo hilo halikuwa na watu bora zaidi; walikuwa wamejipanga, walikuwa na hisia za jamii, walichagua uongozi mzuri na mambo yakawa sambamba," alisema. Hata hivyo, ripoti za matumizi zinaonyesha Nairobi bado inakabiliwa na changamoto kubwa za maendeleo. Katika miaka minne ya uongozi wa Bw Sakaja, kuanzia Julai 2022 hadi Juni 2026, serikali ya kaunti ilitumia Sh125 bilioni.Kati ya fedha hizo, Sh15.4 bilioni pekee, sawa na asilimia 12.36, zilitumika kwa miradi ya maendeleo huku Sh109.5 bilioni zikitumika katika shughuli za kawaida. Sheria ya Usimamizi wa Fedha za Umma inataka angalau asilimia 30 ya matumizi ya kaunti yaelekezwe kwa maendeleo.Hii ina maana kuwa Nairobi ilipaswa kutumia takriban Sh37.5 bilioni kwa maendeleo, tofauti ya zaidi ya Sh22 bilioni ambazo zingetumika kujenga barabara, hospitali, masoko na miradi mingine. Kituo cha Centre for Economic Governance (CEG), kinasema Nairobi ni miongoni mwa kaunti zinazofanya vibaya zaidi katika matumizi ya fedha za maendeleo.Changamoto hiyo pia imeonekana katika miradi iliyokwama. Kufikia Juni, Nairobi ilikuwa na miradi 57 iliyokwama ya thamani ya zaidi ya Sh2 bilioni.Miongoni mwa hiyo ni jengo la matibabu la Sh256 milioni katika Hospitali ya Mbagathi, ukumbi wa kijamii wa Mwiki wa thamani ya Sh76 milioni na wodi ya uzazi ya Sh30 milioni katika Kituo cha Afya cha Umoja 1. Mdhibiti wa Bajeti, Margaret Nyakang'o, alisema miradi hiyo ilikwama kwa sababu mbalimbali, ikiwemo wakandarasi kuondoka kwa kukosa malipo. Wakati huo huo, zaidi ya nusu ya Sh125 bilioni zilizotumiwa na serikali ya Sakaja zilienda kwa mishahara na marupurupu.Takriban Sh63.3 bilioni zilitumika kwa mishahara, sawa na asilimia 50.65 ya matumizi yote. Ukaguzi pia umeibua maswali kuhusu mfumo wa malipo wa kaunti. Ripoti ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali ilitaja Sh1.9 bilioni zilizotolewa kutoka akaunti ya mishahara bila kaunti kueleza zilitumika vipi.Aidha, Sh840.4 milioni zilizotajwa kama gharama za wafanyakazi zilikosa stakabadhi muhimu za kuthibitisha waliolipwa.Idadi ya wafanyakazi wa kaunti pia imeongezeka kutoka 13,354 mwaka 2023 hadi 19,258 Juni 2025. Katika sekta ya taka, kaunti ilitumia Sh1.7 bilioni mwaka 2024/25, huku data nyingine ya City Hall ikionyesha matumizi ya Sh3 bilioni. Mkaguzi Mkuu alisema malipo ya Sh361 milioni hayakuwa na stakabadhi za kutosha kuthibitisha huduma zilizotolewa. Nairobi pia ilitumia Sh2.6 bilioni kwa mawakili wa nje mwaka 2024/25, licha ya kuwa na zaidi ya mawakili 100 katika idara yake ya sheria. Ofisi ya Bajeti ya Bunge pia iliorodhesha Nairobi miongoni mwa kaunti zilizofanya vibaya katika matumizi ya rasilimali za umma.Nairobi inachangia karibu theluthi moja ya uchumi wa Kenya, ikiwa na shughuli za kiuchumi zenye thamani ya Sh4.1 trilioni mwaka 2024. Bw Sakaja sasa anaingia mwaka wa mwisho wa muhula wake wa kwanza huku akitakiwa kukabiliana na changamoto za mishahara, miradi iliyokwama, taka na matumizi ya fedha za umma ambazo zinaendelea kuathiri huduma kwa wakazi.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 09 Oct 2026 04:55:17

Jaji afuta uamuzi wa kuondolea Oparanya mashtaka ya ufisadi

MAHAKAMA Kuu imebatilisha uamuzi wa Ofisi ya Mkurugenzi wa Mashtaka ya Umma (ODPP) wa kuacha kumshtaki Waziri na aliyekuwa Gavana wa Kakamega Wycliffe Oparanya kuhusu madai ya ufisadi wa Sh56.7 milioni. Jaji Benjamin Musyoki alisema ODPP ilikiuka taratibu na Katiba ilipobadilisha uamuzi wake wa awali wa kumshtaki Oparanya bila kuhusisha Tume ya Maadili na Kupambana na Ufisadi (EACC), iliyokuwa imefanya uchunguzi. Jaji alitangaza uamuzi wa ODPP wa Julai 8, 2024 kuwa batili na kuamuru uamuzi huo uondolewe. "Ni baada tu ya EACC kuchunguza ushahidi huo unaodaiwa kuwa mpya ndipo ODPP ingekuwa na mamlaka ya kikatiba kufanya uamuzi kuhusu suala hilo," alisema Jaji Musyoki. EACC ilikuwa imependekeza Oparanya ashtakiwe kwa makosa ya kula njama ya kutenda ufisadi, mgongano wa kimaslahi, kutumia vibaya mamlaka na ulanguzi wa pesa. Uchunguzi huo ulihusisha madai kwamba Oparanya alipokea Sh56.74 milioni kutoka kwa wakurugenzi wa kampuni zilizopata kandarasi kutoka kwa Serikali ya Kaunti ya Kakamega wakati wa uongozi wake kati ya 2013 na 2022. EACC ilisema baadhi ya pesa hizo zilitumika kununua mali katika mtaa wa Karen, Nairobi. Awali, ODPP ilikuwa imekubaliana na pendekezo la EACC la kumshtaki Oparanya mnamo Desemba 18, 2023. Hata hivyo, baada ya mawakili wa Oparanya kuomba mapitio ya uamuzi huo Julai 3, 2024, ODPP iliamuru faili hiyo ifungwe, ikisema hakukuwa na ushahidi wa kutosha kuhakikisha ana hatia EACC ilipinga uamuzi huo na baadaye ikasisitiza pendekezo lake la kumshtaki Oparanya, ikisema haikuhusishwa katika mchakato wa kupitia upya faili ya kesi. Mwanaharakati wa haki Fredrick Mulaa ndiye aliyewasilisha suala hilo mahakamani, akipinga uamuzi wa ODPP. EACC iliunga mkono kesi hiyo, ikisema uchunguzi wake ulionyesha kulikuwa na msingi wa kumshtaki Oparanya. Tume hiyo ilisema ilichunguza kandarasi 60 zilizotolewa kwa kampuni sita na Kaunti ya Kakamega za thamani ya zaidi ya Sh2.2 bilioni. Aidha, EACC ilikuwa imepata amri ya kuzuilia Sh28.9 milioni zilizoshukiwa kuwa mapato ya ufisadi. Jaji Musyoki alisema ingawa ODPP ina mamlaka ya kuamua iwapo mtu atashtakiwa, mamlaka hayo hayaipatii haki ya kuchukua nafasi ya EACC katika uchunguzi. "Taasisi ya kikatiba au kisheria haifai kutumia mamlaka au busara zake kiholela bila kuzingatia maslahi ya washiriki wengine katika suala linalohusika," alisema. Jaji alisema mwongozo wa ODPP wa 2019 kuhusu uamuzi wa kushtaki unahitaji mwendesha mashtaka kushauriana na mpelelezi anapoamua kutowasilisha mashtaka. "Ni wazi kwamba barua ya ODPP ya Julai 8, 2024 iliandikwa bila kushauriana na EACC," alisema. Aliongeza kuwa ODPP ilivuka mipaka kwa kupokea ushahidi uliodaiwa kuwa mpya na kuamua yenyewe kupitia upya uamuzi wa kumshtaki Oparanya bila kuhusisha EACC. Hata hivyo, mahakama ilikataa ombi la kubatilisha uteuzi wa Oparanya kuwa Waziri. Jaji alisema Bunge lilimkagua na kuidhinisha uteuzi wak na mahakama haikupewa ushahidi wa kuonyesha kuwa mchakato wa kikatiba ulikiukwa.

read more