T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 07:55:40

Gen Z sasa walenga viti vya kisiasa 2027

VIJANA nchini wanajiandaa kuingia kwenye ulingo wa siasa kuelekea uchaguzi mkuu wa 2027, huku baadhi wakisema wakati umefika wa kuacha kupinga sheria kwa kuandamana barabarani na kuingia bungeni kuzitunga. Utafiti uliofanywa na shirika la Youth Congress umebaini kuwa vijana 113 wanapanga kuwania nyadhifa za uchaguzi, wengi wakilenga viti vya wawakilishi wa wadi (MCA). Kati yao, 74 wanataka kuwa MCA, 21 wanalenga ubunge, saba wanataka viti vya wawakilishi wa wanawake, sita wanawania useneta na mmoja anataka ugavana. Hakukuwa na kijana aliyetangaza nia ya kuwania urais wakati wa utafiti huo. Mkurugenzi Mkuu wa Youth Congress Raphael Obonyo alisema utafiti huo ulifanywa kati ya Juni 1 na Julai 31, 2026, kubaini idadi ya vijana wanaotaka kuwania, nyadhifa wanazolenga na sababu zinazowasukuma kujiunga na siasa. Alisema wengi wamechoshwa na huduma duni, ukosefu wa ajira na changamoto za maji, usafi wa mazingira, afya na kilimo. "Baadhi yao walisema wanajiunga na  siasa kutokana kwa kutamaushwa na uongozi uliopo," alisema Obonyo. Vijana wengine wanaamini wanaelewa changamoto za kizazi chao na wanaweza kuzishughulikia wakiwa viongozi. Usimamizi wa taka ni mojawapo ya masuala wanayotaka kupewa kipaumbele. Obonyo alisema vijana katika kaunti za Nairobi, Kakamega, Nakuru, Kisumu, Kiambu na Mombasa wanataka kushirikishwa rasmi katika ukusanyaji taka na uhifadhi wa mazingira, shughuli ambazo baadhi yao tayari huzifanya kujipatia riziki. Wengine wanataka serikali zitambue fursa zilizopo katika teknolojia, michezo na sekta bunifu, huku wakilalamikia ukosefu wa intaneti katika maeneo ya mashambani. Kulingana na Obonyo, gharama ndogo ya kampeni za MCA inaweza kuwa sababu ya vijana wengi kulenga viti hivyo, huku wengine wakivitazama kama njia ya kupata uzoefu kabla ya kuwania nyadhifa za juu. Wanawake walikuwa asilimia 15 ya waliohojiwa, ikilinganishwa na wanaume waliokuwa asilimia 85. Obonyo alisema  vijana wa kike hukumbana na ukatili mtandaoni na nje ya mtandao, ukosefu wa fedha za kampeni na mitazamo inayowabagua. Baadhi yao wanataka kupigania upatikanaji wa sodo za hedhi, suala ambalo wanasema wanasiasa hulizungumzia wakati wa kampeni lakini wanalisahau baada ya uchaguzi. Maandamano yaliyoongozwa na Gen Z mwaka 2024 kupinga Mswada wa Fedha yaliwahamasisha vijana wengi kushiriki siasa. Hata hivyo, baadhi sasa wanasema maandamano pekee hayawezi kuleta mageuzi wanayotaka. Meshack Kiprotich, mwenye umri wa miaka 23 na katibu wa masuala ya vijana wa KANU, alisema alishiriki maandamano Nairobi kabla ya kurejea Kericho kuhamasisha vijana. "Tunahitaji vijana wawe watunga sheria. Hatupaswi kuwa nje kila mara tukipinga sheria. Tunapaswa pia kuwa ndani ya Bunge tukitunga sheria bora," alisema. Takwimu za Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) zinaonyesha wapiga kura wenye umri wa miaka 18 hadi 35 walikuwa asilimia 51 ya waliosajiliwa mwaka 2017, lakini idadi hiyo ilishuka hadi asilimia 39.84 mwaka 2022. Mwaka 2017, vijana 3,428 waliwania nyadhifa mbalimbali, lakini 314 pekee walishinda. Kati yao, 287 walikuwa  madiwani, 17 wabunge, sita maseneta, watatu wawakilishi wa wanawake na mmoja gavana. Allans Ademba wa mpango wa "Tuko Kadi" alisema idadi ya wapiga kura waliosajiliwa kupitia kampeni hiyo iliongezeka kutoka 2.6 milioni hadi 2.9  milioni kufikia Agosti 2026. Anataka idadi hiyo ifikie milioni sita na vijana washinde angalau viti 100 vya uchaguzi. "Mpiga kura aliyesajiliwa ana nafasi nzuri zaidi ya kuleta mabadiliko kuliko mwandamanaji ambaye hajajisajili," alisema. Hata hivyo, vijana wengi bado hawajaamua vyama watakavyotumia, huku wengine wakipanga kuwania kama wagombea huru.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 06:55:33

Wakuu wa shule wataka wabunge, wakaguzi kuepuka shule wakati wa mitihani

WAKUU  wa shule za umma wameomba Bunge kusitisha mikutano na ukaguzi kuhusu matumizi ya fedha za shule hadi mitihani ya kitaifa itakapokamilika, wakisema ziara za mara kwa mara zinavuruga maandalizi. Ombi hilo liliwasilishwa na Mbunge wa Emuhaya, Omboko Milemba, ambaye pia ni mwenyekiti wa chama cha walimu wa shule za upili, Kuppet. Wakuu hao wanataka wabunge, maafisa wa Wizara ya Elimu na wakaguzi wa hesabu wasitembelee shule wakati huu wa mitihani, wakisema hatua hiyo inakiuka mwongozo wa wizara unaozuia watu wasiohusika na mitihani kuingia shuleni. Mitihani ya kitaifa ilianza Oktoba 19, 2026. Shule za umma kwa sasa zinakaguliwa na taasisi tatu, ambazo ni Wizara ya Elimu, Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali na Bunge kupitia Kamati ya Uwekezaji wa Umma kuhusu Utawala na Elimu. Wizara ya Elimu hukagua shule katika viwango vya kaunti, kanda na kitaifa, huku Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali ikifanya ukaguzi katika kanda na kitaifa. Kamati ya Bunge nayo huchunguza ripoti za ukaguzi zinazowasilishwa bungeni. Wakati mwingine, Kamati ya Bunge kuhusu Elimu pia hutembelea shule inapochunguza masuala yanayohitaji uchunguzi zaidi. Milemba alisema ukaguzi huo  umewapa presha  wakuu wa shule wakati  ambao wanapaswa kusimamia mitihani. Alisema wakuu wa shule pia ni wasimamizi wa vituo vya mitihani, hivyo wanapaswa kuelekeza nguvu zao katika kuhakikisha mitihani inaendeshwa vizuri badala ya kutumia muda mwingi kujibu maswali ya wakaguzi. "Kuna ukaguzi mwingi mno katika shule za umma. Wakuu wa shule wanatumia muda mwingi kushughulikia maafisa wa Wizara ya Elimu, Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali na wabunge," alisema. Hata hivyo, Spika wa Bunge la Kitaifa Moses Wetang'ula alisema shule haziwezi kutumia kipindi cha mitihani kama sababu ya kukwepa uwajibikaji. "Ni wazi kwamba uwajibikaji kuhusu matumizi ya rasilimali za umma si jambo la hiari. Ni wajibu wa kikatiba na wa msingi. Ukikabidhiwa rasilimali za umma, lazima utoe hesabu," alisema. Mbunge wa Gilgil, Martha Wangari, alisema ingawa hoja ya wakuu wa shule kuhusu muda wa ukaguzi ina msingi, haipaswi kutumiwa kuficha matumizi mabaya ya fedha. Alidai kuwa baadhi ya walimu wanaokaribia kustaafu wamekuwa wakitumia fedha za shule na kuacha taasisi hizo zikiwa na madeni makubwa. Mwenyekiti wa kamati hiyo, Dick Maungu, ambaye ni Mbunge wa Luanda, alisema Bunge halifanyi ukaguzi wa moja kwa moja shuleni bali huchunguza ripoti zinazowasilishwa na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali. Alisema kuchunguza matumizi ya fedha za umma ni wajibu wa kikatiba wa Bunge, na kwamba wananchi wana haki ya kujua jinsi fedha hizo zinavyotumika. Mbunge wa Nyando, Jared Okelo, pia alisema Bunge lina jukumu la kuhakikisha fedha zinazotolewa kwa shule kupitia mgao wa serikali zinatumika ipasavyo.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 05:55:21

Mgomo wa wahadhiri : wasiwasi watanda wanafunzi wakitishia kuandamana

WANAFUNZI wa vyuo vikuu vya umma wametishia kuandamana kupinga kusimamishwa kwa masomo kwa wiki tatu kutokana na mgomo wa wahadhiri na wafanyakazi wengine wanaodai makubaliano mapya ya mishahara na marupurupu. Baadhi ya wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Nairobi waliandamana Jumatano, huku wakionya kuwa kukosekana kwa suluhu kunaweza kuzua maandamano zaidi katika vyuo vingine. Rais wa Muungano wa Wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Nairobi, Ahmed Rashid, alisema mgomo huo unavuruga mipango ya masomo na kuongeza shinikizo za kifedha na kihisia kwa wanafunzi. Alisema familia zao zinatarajia wamalize  masomo, huku wengine wakikumbwa na matatizo ya kifedha. Ian Ochieng, mwanafunzi wa chuo hicho, alisema usumbufu huo umekuwa ukijirudia kwa miaka mitatu mfululizo na kutishia kuungana na wahadhiri kugoma iwapo serikali haitachukua hatua. Remmy Osoti, mwanafunzi wa mwaka wa nne katika Chuo Kikuu cha Multimedia, alisema wanafunzi wanaendelea kulipa gharama za chakula na malazi hata masomo yanapositishwa. Pia wanatumia fedha zaidi kusafiri nyumbani na kurejea vyuoni mgomo unapoisha. Waziri wa Elimu Julius Ogamba alisema mazungumzo kuhusu makubaliano ya 2025–2029 yamekwama baada ya vyama vya wafanyakazi kukataa Sh9.7 bilioni ilizotoa serikali. Alisema matakwa ya vyama hivyo yanakadiriwa kugharimu Sh100 bilioni, kiasi ambacho serikali inasema haiwezi kumudu kwa sasa. Ogamba alisema wizara inazungumza na Wizara ya Fedha kuongeza pesa hizo na akatoa wito kwa wanafunzi kuwa watulivu. Mwenyekiti wa kamati ya manaibu chansela wa vyuo vikuu vya umma, Profesa Daniel Mugendi, alionya kuwa  muda uliopotea wa baadhi ya kozi, hasa udaktari, unaweza kukosa kufidiwa kwa sababu masomo yake hufuatana bila mapumziko. Aliitaka serikali na vyama vya wafanyakazi kufikia makubaliano haraka ili kurejesha masomo na kuepusha migomo kama hiyo siku zijazo.

read more