T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 06:55:33

Wakuu wa shule wataka wabunge, wakaguzi kuepuka shule wakati wa mitihani

WAKUU  wa shule za umma wameomba Bunge kusitisha mikutano na ukaguzi kuhusu matumizi ya fedha za shule hadi mitihani ya kitaifa itakapokamilika, wakisema ziara za mara kwa mara zinavuruga maandalizi. Ombi hilo liliwasilishwa na Mbunge wa Emuhaya, Omboko Milemba, ambaye pia ni mwenyekiti wa chama cha walimu wa shule za upili, Kuppet. Wakuu hao wanataka wabunge, maafisa wa Wizara ya Elimu na wakaguzi wa hesabu wasitembelee shule wakati huu wa mitihani, wakisema hatua hiyo inakiuka mwongozo wa wizara unaozuia watu wasiohusika na mitihani kuingia shuleni. Mitihani ya kitaifa ilianza Oktoba 19, 2026. Shule za umma kwa sasa zinakaguliwa na taasisi tatu, ambazo ni Wizara ya Elimu, Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali na Bunge kupitia Kamati ya Uwekezaji wa Umma kuhusu Utawala na Elimu. Wizara ya Elimu hukagua shule katika viwango vya kaunti, kanda na kitaifa, huku Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali ikifanya ukaguzi katika kanda na kitaifa. Kamati ya Bunge nayo huchunguza ripoti za ukaguzi zinazowasilishwa bungeni. Wakati mwingine, Kamati ya Bunge kuhusu Elimu pia hutembelea shule inapochunguza masuala yanayohitaji uchunguzi zaidi. Milemba alisema ukaguzi huo  umewapa presha  wakuu wa shule wakati  ambao wanapaswa kusimamia mitihani. Alisema wakuu wa shule pia ni wasimamizi wa vituo vya mitihani, hivyo wanapaswa kuelekeza nguvu zao katika kuhakikisha mitihani inaendeshwa vizuri badala ya kutumia muda mwingi kujibu maswali ya wakaguzi. "Kuna ukaguzi mwingi mno katika shule za umma. Wakuu wa shule wanatumia muda mwingi kushughulikia maafisa wa Wizara ya Elimu, Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali na wabunge," alisema. Hata hivyo, Spika wa Bunge la Kitaifa Moses Wetang'ula alisema shule haziwezi kutumia kipindi cha mitihani kama sababu ya kukwepa uwajibikaji. "Ni wazi kwamba uwajibikaji kuhusu matumizi ya rasilimali za umma si jambo la hiari. Ni wajibu wa kikatiba na wa msingi. Ukikabidhiwa rasilimali za umma, lazima utoe hesabu," alisema. Mbunge wa Gilgil, Martha Wangari, alisema ingawa hoja ya wakuu wa shule kuhusu muda wa ukaguzi ina msingi, haipaswi kutumiwa kuficha matumizi mabaya ya fedha. Alidai kuwa baadhi ya walimu wanaokaribia kustaafu wamekuwa wakitumia fedha za shule na kuacha taasisi hizo zikiwa na madeni makubwa. Mwenyekiti wa kamati hiyo, Dick Maungu, ambaye ni Mbunge wa Luanda, alisema Bunge halifanyi ukaguzi wa moja kwa moja shuleni bali huchunguza ripoti zinazowasilishwa na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali. Alisema kuchunguza matumizi ya fedha za umma ni wajibu wa kikatiba wa Bunge, na kwamba wananchi wana haki ya kujua jinsi fedha hizo zinavyotumika. Mbunge wa Nyando, Jared Okelo, pia alisema Bunge lina jukumu la kuhakikisha fedha zinazotolewa kwa shule kupitia mgao wa serikali zinatumika ipasavyo.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 05:55:21

Mgomo wa wahadhiri : wasiwasi watanda wanafunzi wakitishia kuandamana

WANAFUNZI wa vyuo vikuu vya umma wametishia kuandamana kupinga kusimamishwa kwa masomo kwa wiki tatu kutokana na mgomo wa wahadhiri na wafanyakazi wengine wanaodai makubaliano mapya ya mishahara na marupurupu. Baadhi ya wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Nairobi waliandamana Jumatano, huku wakionya kuwa kukosekana kwa suluhu kunaweza kuzua maandamano zaidi katika vyuo vingine. Rais wa Muungano wa Wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Nairobi, Ahmed Rashid, alisema mgomo huo unavuruga mipango ya masomo na kuongeza shinikizo za kifedha na kihisia kwa wanafunzi. Alisema familia zao zinatarajia wamalize  masomo, huku wengine wakikumbwa na matatizo ya kifedha. Ian Ochieng, mwanafunzi wa chuo hicho, alisema usumbufu huo umekuwa ukijirudia kwa miaka mitatu mfululizo na kutishia kuungana na wahadhiri kugoma iwapo serikali haitachukua hatua. Remmy Osoti, mwanafunzi wa mwaka wa nne katika Chuo Kikuu cha Multimedia, alisema wanafunzi wanaendelea kulipa gharama za chakula na malazi hata masomo yanapositishwa. Pia wanatumia fedha zaidi kusafiri nyumbani na kurejea vyuoni mgomo unapoisha. Waziri wa Elimu Julius Ogamba alisema mazungumzo kuhusu makubaliano ya 2025–2029 yamekwama baada ya vyama vya wafanyakazi kukataa Sh9.7 bilioni ilizotoa serikali. Alisema matakwa ya vyama hivyo yanakadiriwa kugharimu Sh100 bilioni, kiasi ambacho serikali inasema haiwezi kumudu kwa sasa. Ogamba alisema wizara inazungumza na Wizara ya Fedha kuongeza pesa hizo na akatoa wito kwa wanafunzi kuwa watulivu. Mwenyekiti wa kamati ya manaibu chansela wa vyuo vikuu vya umma, Profesa Daniel Mugendi, alionya kuwa  muda uliopotea wa baadhi ya kozi, hasa udaktari, unaweza kukosa kufidiwa kwa sababu masomo yake hufuatana bila mapumziko. Aliitaka serikali na vyama vya wafanyakazi kufikia makubaliano haraka ili kurejesha masomo na kuepusha migomo kama hiyo siku zijazo.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 04:55:50

Mjane apinga ombi la kufukua mwili wa Saitoti kwa kipimo cha DNA

MJANE wa aliyekuwa Makamu wa Rais George Saitoti amepinga ombi la mwanamume anayedai kuwa mwana wa mwanasiasa huyo wa zamani la kufukua mabaki ya mwili wake ili kufanyiwa vipimo vya DNA kuthibitisha uhusiano wao wa damu. Bi Margaret Wanjiku anapinga hatua hiyo akisema inaweza kusababishia wanafamilia maumivu ya kihisia, kuvuruga mahali alikozikwa mumewe na huenda isitoe sampuli zinazofaa kwa uchunguzi. James Njage, anayedai kuwa mwana wa Saitoti, anataka mahakama ibatilishe hati ya usimamizi wa urithi, iamuru vipimo vya DNA na imtambue kama mnufaika wa mali ya marehemu. Pia anataka kufunguliwa upya kwa kesi ya urithi ili apate maelezo ya kina kuhusu mali ya marehemu, ikiwemo mapato, matumizi, uwekezaji, akaunti za benki, kodi ya nyumba, mali iliyogawa na madeni tangu hati ya urithi ilipothibitishwa. Saitoti, aliyewahi kuwa Makamu wa Rais na Waziri wa Usalama wa Ndani, alifariki Juni 10, 2012, baada ya helikopta ya polisi aliyokuwa akisafiria kuanguka katika Msitu wa Kibiku, karibu na Ngong. Kesi ya urithi iliwasilishwa mahakamani Nairobi mwaka huo, na tangazo likachapishwa katika Gazeti Rasmi la Serikali Novemba 2, 2012. Bi Wanjiku anasema hakuna pingamizi lililowasilishwa ndani ya siku 30 zilizotolewa. Mahakama ilitoa hati ya usimamizi wa wosia Desemba 4, 2012, na kuithibitisha Januari 23, 2013. Mjane huyo anasema mali iligawanywa kulingana na matakwa yaliyoandikwa na marehemu katika wosia wake wa Februari 12, 2001. Hata hivyo, Njage anasema hakujulishwa kuhusu kesi hiyo wala hatua za kugawa mali kwa sababu wakati huo alikuwa mdogo na hakuwa na uwezo wa kulinda maslahi yake. "Sijawahi kushirikishwa katika kesi yoyote kuhusu usimamizi wa mali ya baba yangu, wala sijapokea taarifa, hesabu au mali yoyote kutoka urithi wake tangu alipofariki," alisema katika stakabadhi za mahakama. Anadai kuwa hakuna mlezi au mwakilishi wa kisheria aliyeteuliwa kumtetea, na hivyo maslahi yake kama mwana wa marehemu yalipuuzwa. Lakini Bi Wanjiku anasema hamfahamu Njage wala madai yake ya kuwa mwana wa Saitoti. "Sina ufahamu wowote kuhusu uhusiano anaodai kuwa nao na Saitoti, kwa hivyo siwezi kuthibitisha kuwa ni mwanawe wa kuzaa," alisema, akiongeza kuwa Njage anapaswa kuthibitisha madai yake. Mjane huyo pia anasema Njage hajawasilisha cheti cha kuzaliwa, kitambulisho, pasipoti au stakabadhi nyingine zinazomuunganisha na marehemu. Anadai kuwa Saitoti hakuwahi kumtambua, kumtunza au kumsaidia mwanamume huyo alipokuwa hai. Aidha, anapinga ombi hilo akisema limewasilishwa baada ya muda mrefu kupita, akibainisha kuwa Njage amekuwa na miaka mingi ya kuwasilisha madai yake baada ya kufikisha umri wa miaka 18. Bi Wanjiku anasisitiza kuwa hakuna udanganyifu uliofanyika katika kupata hati ya urithi wala taarifa muhimu zilizofichwa mahakamani. Anasema mali tayari iligawiwa waliotajwa kunufaika halali na anataka mahakama kutupilia mbali ombi la Njage pamoja na gharama ya kesi. Mali ya Saitoti ilikadiriwa kuwa na thamani ya Sh84.5 milioni mwaka 2013 kwa madhumuni ya urithi, bila kujumuisha kiasi kisichotajwa cha fedha katika akaunti tano za benki. Mali hiyo ilihusisha ardhi, nyumba, ploti magari na hisa. Kesi hiyo imepangwa kusikilizwa Novemba 23, 2026.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Fri, 23 Oct 2026 03:55:18

Wakenya 52 wafurushwa Amerika kwa mauaji, ubakaji na ulaghai

WAKENYA 52 wameorodheshwa katika sajili ya mamlaka ya uhamiaji ya Amerika ya watu wenye historia ya uhalifu, huku serikali ya Rais Donald Trump ikiimarisha msako dhidi ya wahamiaji. Orodha hiyo ya Idara ya Usalama wa Ndani (DHS), inayojulikana kama Wabaya Zaidi, inajumuisha watu waliokamatwa, walio chini ya ulinzi wa uhamiaji au ambao tayari wamefurushwa kutoka Amerika. Wakenya waliotajwa wanahusishwa na makosa mbalimbali, yakiwemo mauaji, ubakaji, unyanyasaji wa kingono, wizi wa kutumia nguvu, ulanguzi wa dawa za kulevya, kughushi hundi na ulanguzi wa fedha. Miongoni mwao ni John Muyeka, 44, aliyekuwa akiishi Sayreville, New Jersey, ambaye alihusika katika mpango wa ulaghai uliolenga maduka katika majimbo 10 ya Amerika. Kati ya Desemba 2013 na Februari 2017, Muyeka na washirika wake walitumia hundi za ulaghai, vitambulisho vya watu wengine na leseni bandia za udereva kupata bidhaa za thamani ya zaidi ya dola milioni mbili, sawa na takriban Sh259 milioni. Bidhaa hizo zilijumuisha viyoyozi na mbao za sakafu za bei ya juu. Muyeka alitumia majina bandia, yakiwemo John Murunga na Daniel Okwiri, katika shughuli hizo. Alikiri kosa la kuficha taarifa kuhusu uhalifu katika mahakama ya shirikisho mjini Newark, New Jersey, mwaka 2019, kulingana na Idara ya Haki ya Amerika. Wakenya wengine waliotajwa ni Osbert Owuor, anayehusishwa na mauaji yaliyohusisha bunduki na kosa la kumiliki silaha, na Jackson Gichema, anayetajwa kuhusiana na ubakaji na makosa mengine ya kingono. Bilali Wanjau Mohamed anahusishwa na ulanguzi wa dawa za kulevya na usambazaji wa kokeini, huku Collins Keanche akitajwa katika kesi ya kughushi hundi na ulanguzi wa fedha. Adan Abdikadir anahusishwa na uvamizi wa nyumba na kushambulia, huku Winrose Ndichu akitajwa kuhusiana na ulanguzi wa fedha. Newton Githiri, ambaye tovuti ya ICE inamtambua kama Newton Njuguna Githri, alikamatwa New Orleans Agosti 25, 2025. ICE inasema alipatikana na hatia ya kumdhulumu mtoto kingono na kuiba katika Kaunti ya Jefferson, Alabama. Tovuti hiyo ilizinduliwa Desemba 8, 2025, kama sehemu ya kampeni ya utawala wa Trump ya kutangaza watu wenye historia za uhalifu waliokamatwa na maafisa wa uhamiaji. Kufikia Septemba 30, 2026, DHS ilisema ilikuwa na zaidi ya wasifu wa watu 40,000. Hatua hiyo ni sehemu ya msako mpana dhidi ya wahamiaji, unaohusisha kukamatwa, kuzuiliwa na kufurushwa kwa raia wa kigeni wanaokidhi masharti ya kisheria ya kuondolewa nchini humo. Wakati huo huo, msemaji wa Wizara ya Masuala  ya Kigeni ya Amerika, Tommy Pigott, alisema zaidi ya visa 300,000 vilikuwa vimefutwa katika muhula wa pili wa Trump. Alisema serikali itaendelea kuchukua hatua dhidi ya watu wanaokiuka sheria au kutishia usalama wa taifa. Hata hivyo, kufutwa kwa visa na kufurushwa nchini ni hatua mbili tofauti. Kufutwa kwa visa huathiri ruhusa ya mtu kusafiri au kutafuta kuingia Amerika, huku kufurushwa kukihusisha kuondolewa kwa mtu asiye raia wa Amerika chini ya sheria za uhamiaji. Orodha hiyo inajumuisha watu waliopatikana na hatia pamoja na wanaotuhumiwa kwa makosa makubwa.

read more