T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 19 Oct 2026 07:55:37

Ruto, Natembeya wapimana ubabe kuhusu maendeleo

MVUTANO wa kisiasa kati ya Rais William Ruto na Gavana wa Trans Nzoia George Natembeya umechacha huku washirika wao wakipigana vikali kuhusu miradi ya maendeleo na uchaguzi wa 2027. Bw Natembeya ametaka ufafanuzi kuhusu ufadhili wa miradi iliyotangazwa na Rais, akitishia kuzuia mradi wa hospitali ya Sh1 bilioni huku akipinga kile anachokitaja kuwa serikali ya kitaifa kujipatia sifa kwa miradi ya kaunti. Mvutano huo uliongezeka baada ya Rais kutembelea kaunti hiyo mara kadhaa wiki iliyopita, akimkosoa gavana kuhusu huduma za afya na kuwatambulisha wanasiasa wanaoweza kumpinga katika uchaguzi ujao. Rais alielezea Hospitali ya Rufaa ya Wamalwa Kijana kama hatari kwa wagonjwa, akidai imepewa jina la "Shakahola" kwa sababu wagonjwa wanaoenda kutafuta matibabu humo hawarudi wakiwa hai. "Viongozi wanapaswa kupanga kuhusu afya, wala si mazishi ya wananchi wao," alisema Dkt Ruto, akitangaza kujenga hospitali mpya ya vitanda 300 ndani ya miezi minane. Hata hivyo, Bw Natembeya amehoji umuhimu wa kujenga hospitali nyingine bila kuweka wazi mipango ya ufadhili, akisema vituo vilivyopo vinapaswa kuimarishwa. Washirika wa Rais, akiwemo Waziri wa Mambo ya Ndani Kipchumba Murkomen na Seneta wa Trans Nzoia Allan Chesang, wamemkosoa gavana na kuahidi kuwarai wapigakura kumwondoa mamlakani 2027. Rais pia aliwatambulisha Mbunge wa Kiminini Kakai Bisau, aliyekuwa mbunge Chris Wamalwa na mwakilishi wa Kenya katika Umoja wa Mataifa Susan Nakhumicha kama viongozi wanaoweza kushindana na Bw Natembeya. Mgogoro mwingine unahusu Uwanja wa Kitale ambao ujenzi wake umekwama. Rais alisema serikali ya kitaifa itachukua jukumu la kuukamilisha. "Ingawa nimejenga viwanja 32 kote nchini, uwanja wenu umekwama kwa miaka mingi. Gavana wenu ameshindwa kuukamilisha, nami nitachukua jukumu la kuumaliza," akasema Rais. Bw Natembeya alijibu kwamba alikuwa ameidhinisha mazungumzo na maafisa wa Jeshi la Ulinzi la Kenya kuhusu kukamilisha mradi huo kwa fedha za serikali ya kitaifa. Alidai mradi haujaanza kwa sababu amekataa kujipendekeza kisiasa kwa Rais. Kuhusu soko la kisasa la Masinde Muliro mjini Kitale, Dkt Ruto alisema serikali ya kitaifa imetumia karibu Sh1 bilioni kulijenga na akaagiza wafanyabiashara 1,500 walioathiriwa na ujenzi wapewe kipaumbele katika ugawaji wa vibanda. Kila mmoja alipewa Sh10,000 za kuendeleza biashara yake. Bw Natembeya ameapa kufuatilia ugawaji huo ili kuhakikisha wafanyabiashara wa eneo hilo hawabaguliwi na watu kutoka nje. Mvutano umeongezeka zaidi baada ya walinzi wa gavana kuondolewa kwa mara ya pili. Ameitaka Inspekta Jenerali wa Polisi Douglas Kanja kueleza sababu za hatua hiyo, akisema usalama ni haki wala si mapendeleo. Gavana amehusisha hatua hiyo na tofauti zake za kisiasa na serikali ya kitaifa, ingawa madai hayo hayajathibitishwa kwa njia huru. Vuta nikuvute ilidhihirika pia katika mazishi ya Afisa Mkuu Msaidizi wa Inspekta Jenerali wa Polisi Lazarus Simiyu Opicho huko Maili Saba ambapo Bw Natembeya na Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna walikutana na washirika wa Rais. Kaulimbiu za "Wantam" zilivuruga shughuli na kuzuia baadhi ya viongozi wa upinzani kuhutubia waombolezaji. Baadaye, polisi walitumia gesi ya kutoa machozi kutawanya mkutano wa viongozi wa upinzani mjini Kitale. Huduma ya Kitaifa ya Polisi ilisema maafisa wawili walijeruhiwa na magari mawili ya serikali kuharibiwa, huku uchunguzi ukianzishwa.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 19 Oct 2026 07:35:40

Anatumia malighafi ya samaki kuunda vitafunwa

SAFARI ya mbali huanza kwa hatua moja, ni kauli anayoienzi Francis Thoya ambaye hutengeneza vitafunwa kwa kutumia bidhaa za kula ambazo huishia kutupwa kwa wasioona thamani yazo. Kilichoanza kwa kuchakata kilo moja ya vitafunwa vya samaki kwa jiko dogo kimestawi na kuwa biashara inayounganisha wakulima kupitia uongezaji thamani, huku ikilenga kukabiliana na changamoto za lishe eneo la Pwani. Kupitia EcoAfia Initiative, Thoya anasindika samaki, mihogo, moringa, njugu, korosho, nazi na mabuyu, akiunda bidhaa za kula zilivyosheheni virutubisho. Biashara iko Kilifi, ambapo inashirikiana na karibu wakulima 500 walio kwenye makundi 10, wengi wao wakiwa wanawake. "Ni biashara changa na huzalisha kati ya kilo mbili hadi tano za vitafunwa kwa siku na hadi kilo 10 za bidhaa zilizoongezwa virutubisho," Thoya anaiambia 'Akilimali'. Licha ya mafanikio hayo, anasema mahitaji ya soko ni makubwa kuliko uwezo wake wa sasa wa uzalishaji. Bidhaa za samaki Aidha, hutengeneza aina tatu ya bidhaa—Samaki Cookie Magic Snack, Samaki Cookie Cycle Care inayolenga lishe ya wanawake, na Samaki Cookie Baby Nutrient, bidhaa iliyoongezwa virutubisho kwa minajili ya watoto. Samaki Cookie Baby Nutrient, ni unga unaotumika kuandaa uji. Kipakio cha gramu 250 ya Samaki Cookie huuza Sh50, huku Samaki Cookie Cycle Care moja ni Sh5. [caption id="attachment_193137" align="aligncenter" width="300"] Francis Thoya, mwanzilishi wa EcoAfia Initiative katika Kaunti ya Kilifi, wakati wa Mkutano wa Vijana wa Kenya kuhusu Mifumo ya Kilimo na Chakula (KYASS) 2026, uliofanyika Kenya School of Government, Kabete, Nairobi, mnamo Septemba 2, 2026. Picha|Sammy Waweru[/caption] EcoAfia Initiative ilianzishwa mwaka 2020 baada ya Kenya kukumbwa na janga la Covid-19. Thoya anasema "Nilinuwia kutumia raslimali za kilimo na baharini zinazopatikana Pwani kutengeneza bidhaa zenye thamani badala ya wakulima na wavuvi kuuza mazao na bidhaa zao kwa bei duni," Thoya anaelezea. Samaki Cookie, anadokeza kwamba ni kitafunwa kinachotengenezwa kwa mchanganyiko wa unga wa muhogo, unga wa samaki, moringa, njugu, korosho, nazi na mbegu za mabuyu. "Wakulima wengi Kilifi wanajishughulisha na kilimo cha kujikimu mahitaji muhimu ya kimsingi, huku eneo hilo pia likikabiliwa na changamoto za chakula na lishe," anasema. Katika uchakataji wa samaki, anatumia sehemu ambazo kwa kawaida hutupwa, zikiwemo kichwa, magamba, matumbo na mifupa, ambazo hukaushwa na kusagwa kuwa unga. Unga huo huchanganywa na viungio vingine kutengeneza vitafunwa na bidhaa zilizoongezwa virutubisho, huku zikisheheni virutubisho kama vile omega-3. [caption id="attachment_193138" align="aligncenter" width="184"] Francis Thoya, mwanzilishi wa EcoAfia Initiative katika Kaunti ya Kilifi, akionyesha baadhi ya bidhaa zilizoongezwa thamani kwa kutumia samaki na mazao yanayostahimili mabadiliko ya tabianchi. Picha|Sammy Waweru[/caption] Alvyoanza usindikaji Thoya alianza biashara anayofanya kwa majaribio nyumbani kwa kutumia sufuria ndogo na hakuwa na mafunzo rasmi ya kuoka. Anasema alibadilisha mchanganyiko mara kadhaa baada ya jaribio la kwanza kuwa na harufu isiyopendeza. Baada ya miaka kadhaa ya majaribio na kupokea maoni kutoka kwa wateja, anasema alipata fomula maalum mwaka 2024. Wahisani wamekuwa nguzo muhimu kufanikisha azma yake. "Nimepata usaidizi kutoka kwa baadhi ya wahisani na mashirika," akasema wakati wa mahojiano. Planet Ash ilimsaidia kupata jiko la kuoka, huku Farm Africa ikimnoa makali katika usindikaji wa samaki na uthibitishaji wa bidhaa. Kwa sasa, changamoto kuu ni kupata vifaa vya kisasa kuongeza uzalishaji. Kifaa anachotumia, ndicho cha kukaushia samaki na kuoka vitafunwa, hivyo kupunguza kiwango cha uzalishaji. "Nikipata mashine na mitambo ya kisasa, itakuwa rahisi kuanzisha kiwanda cha uchakataji," anaamini. Changamoto nyingine ni athari za mabadiliko ya tabianchi ambayo yanatishia wakulima na upatikanaji wa malighafi ya kutosha. Anahimiza wakulima kukuza mazao anayohimili mikumbo ya tabianchi. Hata ingawa soko lake kuu ni Kilifi, hupata oda kutoka Nairobi, Kisumu na Nanyuki.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 19 Oct 2026 06:55:18

Hofu 'Panga Boys' wakihangaisha wakazi

HOMA Bay imekumbwa na ukosefu wa usalama huku wakazi wakitumia majina ya utani kama vile Yemen na Haiti kurejelea hali katika kaunti hiyo. Wakazi wanalalamikia ongezeko la kundi la magenge linalowahangaisha wafanyabiashara na wanafunzi. Majina hayo yalianza kusambaa mitandaoni baada ya mkutano wa Linda Mwananchi uliofanyika Agosti 16, 2026, huku picha za maeneo kame ya Suba zikilinganishwa na nchi za Mashariki ya Kati. Hata hivyo, jina la Haiti lilipata umaarufu zaidi kutokana na vitisho vilivyotokana na magenge yanayodaiwa kutumia mapanga kuwashambulia na kuwaibia wananchi. Magenge hayo yanadaiwa kuwatisha wafanyabiashara, kuwatoza madereva wa magari ya uchukuzi fedha na kuchukua chakula na vinywaji katika vibanda na mikahawa bila kulipa. Mwenyekiti wa Muungano wa Wafanyabiashara Homa Bay Jack Nyambega alisema wafanyabiashara wengi wamekuwa wakifunga maduka yao mapema kwa kuhofia kushambuliwa wanaporejea nyumbani wakiwa na mapato ya siku. Alisema maandamano yaliyotokea baada ya kukamatwa kwa Kassim Abdi, anayezuiliwa kuhusiana na kuongoza magenge hayo, yalisababisha uporaji wa bidhaa na uharibifu wa maduka. Bw Nyambega alisema biashara nyingi zilisitishwa, huku wafanyabiashara wadogo wakikabiliwa na changamoto za kulipa mikopo ya biashara kutokana na kukosa mapato. Wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Tom Mboya pia wameathiriwa na hali hiyo. Mwenyekiti wa chama cha wanafunzi Collins Ouma alisema baadhi yao wameibiwa simu na pesa, huku wengine wakishambuliwa wanapotembea usiku kutafuta chakula au kushughulikia mahitaji yao. Alitaka polisi kuongeza doria na kuwakamata wahalifu. Katika kukabiliana na hali hiyo, polisi walianzisha operesheni kali Oktoba 10 baada ya siku mbili za maandamano yenye vurugu. Zaidi ya washukiwa 40 walikuwa wamekamatwa na kufikishwa mahakamani kufikia wiki iliyopita. Polisi pia wamebomoa vibanda vinavyodaiwa kutumiwa kama maficho ya magenge hayo katika mzunguko wa Kodoyo na kituo cha mabasi. Maafisa wenye silaha wameendelea kufanya doria mjini humo. Katibu Mkuu katika Wizara ya Usalama wa Ndani Raymond Omollo alisema operesheni hiyo itaendelea hadi amani irejee kikamilifu. Alionya wahalifu dhidi ya kuwatisha wafanyabiashara na kuvuruga shughuli zao, akisema serikali pia itashirikiana na vijana kuwapa fursa za elimu na kujikimu kimaisha. Kamishina wa Kaunti ya Homa Bay Ronald Mwiwawi alisema maafisa wa usalama wataendelea kulinda biashara na kuhakikisha wakazi wanaendesha shughuli zao bila hofu.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Mon, 19 Oct 2026 05:55:36

Tumefanikiwa asilimia 99 kufuatilia wagonjwa wa Ebola – Serikali

SERIKALI imesema imefaulu kwa asilimia 99 kuwafuatilia watu waliotagusana na mgonjwa wa kwanza wa Ebola nchini pamoja na jamaa zao, huku idadi ya visa vilivyothibitishwa vikifikia saba. Kati ya visa hivyo, vinne ni vya watu ambao tayari walikuwa wametengwa kwa ajili ya kufuatiliwa. Maambukizi hayo yamesababisha kifo kimoja hadi sasa. Katibu wa Idara ya Afya ya Umma Mary Muthoni alisema maafisa wa afya wameimarisha ufuatiliaji na hatua za kuzuia ugonjwa huo usisambae katika jamii. Wizara ya Afya pia imezitaka serikali za kaunti kuandaa vituo vya karantini iwapo idadi ya maambukizi itaongezeka. Vifaa vya kujikinga dhidi ya maambukizi vimetumwa katika maeneo yaliyo hatarini, hasa kaunti zinazopakana na nchi jirani na sehemu kuu za kuingilia nchini. Bi Muthoni aliwataka Wakenya kuzingatia usafi, kuepuka kugusana na majimaji ya mwili yanayoweza kuwa na virusi na kuripoti watu wanaoshukiwa kuwa na ugonjwa huo haraka. Alisisitiza umuhimu wa kunawa mikono, kuepuka ngono bila kinga na watu walioambukizwa au wanaoshukiwa kuwa na Ebola, pamoja na kuepuka kupeana mikono na kupigana busu na wagonjwa wanaoshukiwa kuwa na maambukizi. Serikali imewahimiza wananchi kutokuwa na hofu, ikisema kugundua ugonjwa mapema na kupata matibabu yanayofaa ni muhimu katika kuudhibiti. Wizara pia imehusisha asasi za kidini katika kampeni ya kuelimisha umma na kupambana na habari potovu. Viongozi wa makanisa wametakiwa kuwahimiza waumini kuripoti dalili za ugonjwa mapema, kuzingatia usafi na kuepuka kugusa majimaji ya mwili wa wagonjwa au wanyama wa porini walio wagonjwa au waliokufa. Nairobi imeitenga Hospitali ya Mama Margaret Uhuru Kenyatta iliyoko Kariobangi Kaskazini kuwa kituo cha karantini. Gavana Johnson Sakaja alisema kaunti imeimarisha ufuatiliaji na inashirikiana na serikali ya kitaifa kuwalinda wakazi. Alisema wahudumu wa afya wamepewa mafunzo kuhusu matumizi sahihi ya vifaa vya kujikinga, kuwahudumia wagonjwa kwa usalama na kusafisha magari ya wagonjwa ili kuzuia maambukizi.

read more